Град во Македонија

Берово · Berovo

Берово лежи високо во Малешевската Котлина, близу источната граница на Северна Македонија, каде што младата Брегалница ги собира водите од шумовитите планини. На надморска височина од приближно 800–850 метри, воздухот е посвеж отколку во вардарските долини, летата се благи, зимите вистински снежни, а Беровското Езеро му дава на градот мирен планински хоризонт.

Градот добил појасни облици во османлиските векови, развивајќи се околу земјоделството, сточарството, занаетчиството и верските установи што локалните семејства решително ги бранеле. Црквата „Св. Архангел Михаил“ од 1818 година и стариот женски манастир ја чуваат таа приказна, додека Разловечкото востание од 1876 година непосредно го поврзува Берово со борбата предводена од Димитар Попгеоргиев Беровски.

Пописот од 2021 година забележал 10.890 жители во општината и 5.850 во градот. Намалувањето на населението е реалност, но беровци и натаму му даваат широчина и топлина на местото преку манастирските слави, музиката, дрворезот и трпезата богата со малешевско сирење, мед, компири, сливи и преработки од шумски плодови.

Општината ја дополнуваат осум села, од поголемите Русиново и Владимирово до планинското погранично село Двориште. Ратевските Бамбурци, пејзажот на акумулацијата кај Ратево и земјоделските заедници долж Брегалница покажуваат дека Берово најдобро се разбира како средиште на еден целосен малешевски начин на живот.

Накратко

Општина: Општина Берово
Население во градот: 5.850
Население во општината: 10.890
Година на попис: 2021
Површина на општината: 595 км²
Надморска височина: 800 м
Надморска височина: Просек за општината; градот вообичаено се сместува нешто повисоко.
Приближно патно растојание од Скопје: 161 км
Поштенски број: 2330
Клима: Свежа континентална клима на планинска котлина
Спортски клубови: ФК Малеш
Култура: Малешевското сирење, медот, компирите и преработките од шумски плодови се силни обележја на локалната кујна. · Маскираниот обичај Бамбурци во Ратево е една од најпрепознатливите живи традиции во општината. · Двата беровски манастири остануваат важни места за богослужба, семејни посети и локален идентитет.
Преглед на населението: Во пописот од 2021 година се евидентирани 5.850 жители во градот и 10.890 во општината; 5.040 жители живееле надвор од градската населба.

Географија

Берово се наоѓа високо во Малешевската Котлина, на крајниот исток на Северна Македонија, близу границата со Бугарија. На околу 850 метри надморска височина има посвежи лета и поснежни зими од пониските долини во земјата. Над градот се издигаат шумовити падини, а горниот тек на Брегалница и нејзините притоки одводнуваат предел со пасишта, овоштарници и мали земјоделски стопанства.

Беровското Езеро се наоѓа околу шест километри југозападно од градот, во подножјето на Малешевските Планини. Иако е акумулација, а не природно езеро, неговиот брег обрабен со борови станал најпознатото место за одмор во околината. Берово е практично средиште на поширокиот малешевски крај, поврзано со планински патишта кон Пехчево, Делчево, Кочани и Струмица.

Историја

Берово се развило како постојана населба во текот на османлиските векови, а денешниот град добивал појасни облици од шеснаесеттиот до деветнаесеттиот век. Положбата во шумовита висорамнина ги поттикнувала сточарството, дрводелството и трговијата по источните планински патишта. Црквата „Рождество на Пресвета Богородица“ и блискиот манастир „Св. Архангел Михаил“ го чуваат споменот на силните верски и општествени установи што се појавиле тука во деветнаесеттиот век.

Малешевскиот крај станал важно жариште на отпорот против османлиската власт. Димитар Попгеоргиев Беровски, роден во Берово, бил меѓу водачите на Разловечкото востание од 1876 година, а подоцна учествувал и во Кресненско-разлошкото востание. Двете движења биле задушени, но останале траен дел од историскиот идентитет на источна Македонија.

Во дваесеттиот век Берово прераснало во управно, образовно и услужно средиште на Малешевијата. Шумарството и земјоделството останале важни, додека планинската клима, езерото и традиционалната храна постепено му дале на градот и втор идентитет — тивко одредиште за престој во природа.

Целосниот историски текст

Наследениот текст го опишува Берово како древна населба со траги што допираат до неолитот. Во него се вели дека археолошките наоди упатуваат на праисториска заедница и на крајезерски населби датирани околу 3000 година пр. н. е. Потоа, првата рибарска населба изградена на колци ја сместува на местото каде што Црн Дрим истекува од Охридското Езеро. Таа географија му припаѓа на Охрид, а не на Берово, па овој дел од наследениот текст изгледа дека бил преземен од профил на друг град и не треба да се зема како доказ за Берово без независна проверка. Понатаму се наведува дека, по ширењето на христијанството кон крајот на третиот век од н. е., древните храмови биле урнати, а на нивните места биле подигнати христијански базилики; се додава дека нивни остатоци и натаму се откриваат во околината на Берово и дека антиохискиот епископ Свети Еразмо бил првиот христијански мисионер во овој крај. Свети Еразмо и опишаната археолошка средина, исто така, се поврзуваат со Охрид, што дополнително укажува на мешање на наследени содржини.

Истиот наследен текст наведува дека Берово првпат се споменува во документ од единаесеттиот век. Се повикува и на документ од шеснаесеттиот век, наречен Калиманова грамота, во кој наводно било наредено приходите од градското риболовиште да му се предадат на Зографскиот манастир, како и на предание според кое Свети Климент Охридски основал училиште во Берово. Фрагментарно се споменуваат и земјиштето и картата со наслов „Турција во Европа“, на која било прикажано Берово. На крајот се цитира хроничарот Никола Поп Стефанов, чии „Хроники“ опишуваат како на 6 јуни 1808 година, со тешка кулучка работа, бил граден сарајот на Џеладин-бег во реката. Според текстот, сарајот стоел среде Дрим и бил привлечен објект за патописците што минувале низ Берово. Бидејќи Дрим не тече низ Берово, и овие завршни детали се географски неусогласени и треба да се проверат во изворните локални записи.

Препознатлив по

Беровското Езеро и Малешевските Планини
Боровите шуми, чистиот воздух и свежите планински лета
Малешевското сирење, медот и јадењата од компир
Манастирот „Св. Архангел Михаил“

Занимливости

Кај изворишните текови на Брегалница: Берово го зафаќа високиот дел на Малешевската Котлина, каде што горниот тек на Брегалница и нејзините притоки го започнуваат патот низ источна Македонија. Извор
Општина во која преовладуваат планините: Општината го опишува поголемиот дел од своите 595 квадратни километри како ридски или планински, додека порамното обработливо земјиште ја следи долината на Брегалница. Извор
Беровското Езеро е акумулација: Езерото југозападно од градот, обрабено со борови, е вештачка планинска акумулација што станала главниот рекреативен предел на општината. Извор
Црквата „Св. Архангел Михаил“ била осветена во 1818 година: Изградена во ограничувачките услови на османлискиот период, црквата станала средиште на женски манастир познат по богослужбата, образованието и ткаењето. Извор
Берово и Разловечкото востание: Беровецот Димитар Попгеоргиев Беровски бил еден од главните организатори на востанието од 1876 година, кое започнало во Разловци и станало определувачки дел од малешевската меморија. Извор
Бамбурците сè уште го посетуваат Ратево: Зимскиот маскиран обичај ги носи костимираните Бамбурци по селските улици на Ратево и зачувува впечатлив дел од нематеријалното наследство на Малешевијата. Извор
Помал град отколку пред две децении: Пописните податоци бележат намалување на населението во Берово од 7.002 жители во 2002 на 5.850 во 2021 година, што го одразува поширокиот демографски притисок врз источните рурални општини. Извор

Познати личности

Димитар Попгеоргиев Беровски: Учител, револуционер и еден од главните водачи на Разловечкото востание од 1876 година. Извор
Иљо Војвода: Револуционерен војвода од деветнаесеттиот век, широко запаметен како Дедо Иљо Малешевски. Извор
Атанас Раздолов: Поет, писател, печатар и револуционерен деец од доцниот османлиски период и почетокот на дваесеттиот век. Извор
Гаврил Атанасов: Иконописец од деветнаесеттиот век, чие творештво припаѓа на религиозната уметност на источна Македонија. Извор
Никица Клинчарски: Поранешен фудбалер кој ја претставувал Југославија на олимпискиот турнир во 1980 година. Извор
Тимчо Муцунски: Професор по право и политичар кој бил градоначалник, пратеник и министер во Владата. Извор
Ванчо Шонтевски: Македонски политички и јавен деец од дваесеттиот век. Извор

Села

Будинарци: Село во пределот на горна Брегалница, северозападно од Берово. Извор
Владимирово: Едно од поголемите земјоделски села во Малешевската Котлина. Извор
Двориште: Оддалечено планинско и погранично село источно од Берово. Извор
Мачево: Мала рурална населба во Општина Берово. Извор
Митрашинци: Село во понискиот дел на општината, кон долината на Брегалница. Извор
Ратево: Село близу Беровското Езеро, познато по маскираната традиција Бамбурци. Извор
Русиново: Најголемото село во општината, тесно поврзано со Берово преку работата, училиштето и семејниот живот. Извор
Смојмирово: Село непосредно северно од Берово, во Малешевската Котлина. Извор

Манастири во близина

Манастир „Св. Архангел Михаил“: Историски женски манастирски комплекс со црква осветена во 1818 година, некогаш познат по бројното сестринство, образованието и ткаењето. Извор
Манастир „Пресвета Богородица — Источен Петок (Балаклија)“: Понов машки манастирски комплекс, чија изградба започнала во 1970-тите и кој денес е истакнато духовно и посетителско место. Извор

Во оваа збирка се зачувани 9 стари и 5 современи градски фотографии.