Град во Македонија

Кратово · Kratovo

Кратово е збиен североисточен град сместен во тесните долини на Кратовска и Манцева Река, во подножјето на Осоговските Планини. Стрмните улици, вулканските карпи и куќите наредени во нивоа му даваат изглед сосема поинаков од градовите во отворените котлини на Северна Македонија.

Рударството со векови го обликувало Кратово. Вадењето метали во поширокиот кратовско-злетовски крај датира уште од антиката, а средновековните рудари, трговци и занаетчии придонеле да се создаде богат град со камени мостови, утврдени станбени кули и работилници.

Трговијата продолжила да го одржува градот и во османлискиот период, но Карпошовото востание од 1689 година и подоцнежните промени во рударството го забрзале неговото опаѓање. Ограниченото проширување во XX век, сепак, зачувало голем дел од некогашниот размер и урбаното ткиво на Кратово.

Општината денес ги обединува историскиот град, 30 села, вулкански предели и археолошки наоѓалишта. Земјените столбови во Куклица и карпесто-археолошкиот предел околу Коњух ја прошируваат понудата и надвор од старото градско јадро.

Накратко

Општина: Општина Кратово
Население во градот: 5.401
Население во општината: 7.545
Година на попис: 2021
Површина на општината: 375,44 км²
Надморска височина: 600 м
Приближно патно растојание од Скопје: 94 км
Поштенски број: 1360
Клима: Свежа умерена висинска клима со континентално влијание; зимите се студени, а летата претежно топли, но ублажени од надморската височина.
Спортски клубови: ФК Силекс Кратово
Култура: Старото јадро го определуваат камените мостови, зачуваните одбранбено-станбени кули и куќите по падините. · Кратово било значајно средновековно и ранонововековно средиште на рударството и ракописната традиција. · Свети Ѓорѓи Кратовски се чествува како заштитник на градот.
Статистички регион: Североисточен
Населби: 31
Села: 30
Преглед на населението: На пописот во 2021 година градот имал 5.401 жител, а општината 7.545; надвор од градската населба живееле 2.144 лица.

Географија

Кратово е вдлабено во стрмен вулкански предел во југозападното подножје на Осоговските Планини. Градот ги зафаќа тесните долини на Кратовска и Манцева Река, каде што куќите скалесто се искачуваат по падините, а камените мостови ги поврзуваат маалата. Вулканските карпи, доловите и минералните наоѓалишта му даваат на просторот изглед поинаков од отворените котлини во кои лежат повеќето македонски градови.

Патиштата го поврзуваат Кратово со Куманово, Крива Паланка и Пробиштип, но старото јадро е доволно збиено за да се разгледа пеш. Надвор од него, истиот древен вулкански терен ги создал земјените столбови во Куклица и необичните карпести облици околу Цоцев Камен. Рударските предели и пошумените ридови продолжуваат на исток кон Осогово.

Историја

Благосостојбата на Кратово се темелела врз металите. Рударството во околниот вулкански крај датира од антиката, а средновековните владетели одовде добивале сребро, бакар и други руди. До доцниот среден век, рудари и трговци — меѓу нив саксонски стручњаци познати како Саси и трговски семејства од Дубровник — помогнале да се создаде богат утврден град. Камените станбени кули ги штителе семејствата и нивното богатство во едно немирно време.

Рударството и трговијата продолжиле и под османлиска власт. Околу реките се развиле мостови, работилници, цркви и густо наредени куќи по падините, обликувајќи го денешниот изглед на Кратово. Карпошовото востание од 1689 година и насилствата што следувале го забрзале долготрајното опаѓање, а подоцнежните промени во рударската технологија го оддалечиле производството од старото средиште.

Бидејќи проширувањето во XX век било ограничено, голем дел од некогашниот размер останал зачуван. Шест поголеми кули, неколку сводести мостови и традиционалните куќи денес прават Кратово да изгледа како единствена историска целина со размер на град, а не како збир од одделни споменици. Другата страна на ова наследство се иселувањето и постојаната грижа што ја бараат старите ѕидани градби.

Целосниот историски текст

За време на владеењето на српските благородници по 1282 година, Кратово се развило во рударско средиште. Неговиот подем го поттикнале искусни саксонски рудари — од самата Саксонија или, според некои толкувања, од Фландрија — кои дошле повторно да ги отворат и разработат рудниците. За значењето на Кратово сведочи и еден запис за султанот Мурат: патувајќи со војската кон Косово, тој наводно застанал за да го посети веќе прочуениот град на златото и среброто.

Рударството продолжило до Карпошовото востание во 1689 година, кога градот бил опустошен, а рудниците затворени. Во 1805 година Али-бег Мајдемџија ги зел рудниците под закуп и работата била обновена. Патописецот Ами Буе запишал дека во 1836 година градот имал 56.000 жители — исклучително висока бројка што треба да се сфати како негова тогашна процена. До крајот на XIX век Кратово нагло опаднало, а неговата некогаш прочуена чаршија, полна со златарски и сребрарски дуќани, пропаднала.

Препознатлив по

Средновековни одбранбени и станбени кули
Камени мостови над стрмни речни долови
Долга традиција на ископување сребро и бакар
Вулканските земјени столбови во Куклица
Традиционална архитектура по падините

Занимливости

Град во вулкански предел: Историското јадро на Кратово лежи во длабоко всечени долини во згаснат вулкански предел, средина што ги определила неговите мостови, кули и скалести улици. Извор
Триесет села во општината: Општината ги опфаќа градот и 30 официјално заведени села распоредени на 375,44 квадратни километри. Извор
Земјените столбови во Куклица: Камените кукли во Куклица се група природно извајани вулкански столбови и една од најпознатите природни знаменитости во општината. Извор
Книжевно средиште: Во Кратово постоела значајна црковнословенска ракописна традиција; ѓаконот Димитар Кратовски во 1466 година завршил важен превод и оригинален поговор. Извор
Кули и мостови: Кратово е познато во земјата по зачуваните средновековни кули и сводести камени мостови — остатоци од некогаш богат рударски град. Извор
Локално монашко прибежиште: Манастирот „Света Петка“ кај планинското село Каврак има обновени конаци и е дел од локалните заложби за развој на верскиот туризам. Извор

Познати личности

Павел Шатев: Револуционер, правник и член на првата повоена македонска влада. Извор
Свети Ѓорѓи Кратовски: Златар од XVI век, запаметен во православната традиција како христијански маченик. Извор
Димитар Кратовски: Ѓакон, писател, преведувач и лексикограф од XV век, поврзан со Кратовската книжевна школа. Извор
Мартин Богатинов: Поранешен репрезентативен фудбалски голман со долга клупска кариера во Северна Македонија, Украина, Романија и Кипар. Извор
Александар Васоски: Поранешен репрезентативен одбранбен фудбалер и фудбалски тренер. Извор
Карпош: Предводник на антиосманлиското востание од 1689 година во североисточна Македонија. Извор

Села

Близанци: Официјално заведена селска населба во Општина Кратово. Извор
Вакуф: Официјално заведена селска населба во Општина Кратово. Извор
Горно Кратово: Висинско село над општинското средиште. Извор
Димонце: Официјално заведена селска населба во Општина Кратово. Извор
Емирица: Официјално заведена селска населба во Општина Кратово. Извор
Железница: Официјално заведена селска населба во Општина Кратово. Извор
Живалево: Официјално заведена селска населба во Општина Кратово. Извор
Каврак: Планинско село поврзано со манастирот „Света Петка“. Извор
Кетеново: Официјално заведена селска населба во Општина Кратово. Извор
Кнежево: Официјално заведена селска населба во Општина Кратово. Извор
Којково: Официјално заведена селска населба во Општина Кратово. Извор
Коњух: Село во археолошкиот и вулканско-карпест предел околу Цоцев Камен. Извор
Крилатица: Официјално заведена селска населба во Општина Кратово. Извор
Куклица: Село крај прочуената формација од земјени столбови позната како Камени кукли. Извор
Куново: Официјално заведена селска населба во Општина Кратово. Извор
Луково: Официјално заведена селска населба во Општина Кратово. Извор
Мушково: Официјално заведена селска населба во Општина Кратово. Извор
Нежилово: Официјално заведена селска населба во Општина Кратово. Извор
Пендак: Официјално заведена селска населба во Општина Кратово. Извор
Приковци: Официјално заведена селска населба во Општина Кратово. Извор
Секулица: Официјално заведена селска населба во Општина Кратово. Извор
Страцин: Официјално заведена селска населба во Општина Кратово. Извор
Талашманце: Официјално заведена селска населба во Општина Кратово. Извор
Татомир: Официјално заведена селска населба во Општина Кратово. Извор
Тополовиќ: Официјално заведена селска населба во Општина Кратово. Извор
Трновац: Официјално заведена селска населба во Општина Кратово. Извор
Туралево: Официјално заведена селска населба во Општина Кратово. Извор
Филиповци: Официјално заведена селска населба во Општина Кратово. Извор
Шлегово: Официјално заведена селска населба во Општина Кратово. Извор
Шопско Рударе: Село чие име ја одразува рударската традиција на поширокиот крај. Извор

Манастири во близина

Манастир „Света Петка“: Планински манастир со обновени конаци, забележан во известувањата за развојот на локалниот верски туризам. Извор
Лесновски манастир „Свети Гаврил“: Значаен манастирски и уметнички комплекс од XIV век што припаѓа на непосредната регионална рута околу Кратово; изречно се наоѓа надвор од Општина Кратово. Извор
Манастир „Свети Јоаким Осоговски“: Голем осоговски манастирски комплекс што често се поврзува со Кратово на регионалните рути на културното наследство; се наоѓа надвор од Општина Кратово. Извор

Во оваа збирка се зачувани 8 стари и 5 современи градски фотографии.