Град во Македонија

Македонски Брод · Makedonski Brod

Македонски Брод лежи на горниот тек на Треска и е управно средиште на Порече, еден од најретко населените планински краишта во Северна Македонија. Општината зафаќа 888,97 квадратни километри, а во 2021 година имала само 5.889 жители.

Името на градот се однесува на речен премин и потсетува на газот на стариот пат меѓу Кичево и Прилеп. Долгата долина е опкружена со пошумени масиви, варовнички клисури и карстни пештери, меѓу кои најпозната е Пешна.

Во Порече има праисториски, антички и средновековни локалитети, вклучително и остатоците од утврдување кај Девини Кули и ѕидаријата околу Пешна. Усното предание ги поврзува овие урнатини со сестрите на Крале Марко, но легендите треба да се разграничат од документираната археологија.

Училиштата, општинските установи и малите индустриски капацитети во XX век ја зацврстиле регионалната улога на градот. Подоцна, акумулацијата Козјак го прекинала директниот пат кон Скопје, со што изолираноста на крајот станала уште поизразена, но истовремено се создал впечатлив нов езерски предел.

Накратко

Општина: Општина Македонски Брод
Население во градот: 3.643
Население во општината: 5.889
Година на попис: 2021
Површина на општината: 888,97 км²
Приближно патно растојание од Скопје: 150 км
Поштенски број: 6530
Клима: Континентална планинско-котлинска клима со студени зими, топли лета и изразени локални разлики според надморската височина и изложеноста на клисурите.
Спортски клубови: ФК Пролетер Македонски Брод · МБ Спорт Македонски Брод
Култура: Поречките културни средби ги чествуваат фолклорот и традициите на поречките заедници. · Пештерите, речните предели и селските цркви образуваат расеана мрежа на наследство, а не едно монументално средиште. · Локалните преданија за Девини Кули и Пешна се важен фолклор, но не треба да се претставуваат како потврдена средновековна биографија.
Статистички регион: Југозападен
Населби: 51
Села: 50
Регионално име: Порече
Преглед на населението: На пописот во 2021 година градот имал 3.643 жители, а општината 5.889; надвор од градската населба живееле 2.246 лица.

Географија

Македонски Брод лежи на горниот тек на Треска, во областа Порече во средишниот западен дел на Северна Македонија. Долгиот речен басен го затвораат планинските масиви Сува Гора, Даутица, Караџица и ограноци на системот Јакупица. Градот е мал, но е управно и услужно средиште за десетици села расфрлани низ многу голема и ретко населена општина.

Зборот „брод“ означува газ — плиток речен премин преку кој некогаш минувал патот меѓу Кичево и Прилеп. Треска и денес е главната оска на пределот и тече на север кон акумулацијата Козјак. Околината ја обележуваат варовнички клисури и пештери; најпозната е Пешна со својот огромен влез, додека пештерскиот систем Слатински Извор се наоѓа во друг дел од општината.

Историја

Порече е населено уште од праисторијата, за што сведочат пештерите, локалитетите на ридските врвови и расеаните археолошки наоди. Средновековните утврдувања го надгледувале движењето низ долината на Треска. Во Пешна има остатоци од ѕидарија во и околу пештерата, кои традицијата ги поврзува со блискиот комплекс Девини Кули; преданијата за сестрите на Крале Марко, сепак, треба да се читаат како фолклор, а не како документиран животопис.

Речниот премин му ги дал името и практичната улога на Брод. Со векови околните села се потпирале врз земјоделството, шумарството, сточарството и сезонското иселеништво, а малата населба крај газот служела како место за размена. Под османлиската, а потоа и под југословенската управа таа постепено добивала локални установи, но позначајното административно растење на градот главно му припаѓа на XX век.

По Втората светска војна, училиштата, општинските служби, новите живеалишта и малите индустриски капацитети го зацврстиле Македонски Брод како средиште на Порече. Создавањето на акумулацијата Козјак ги изменило старите патишта долж Треска и дополнително го засилило чувството на оддалеченост. Таа изолираност воедно помогнала да се зачуваат пространи шуми, речни кањони и пештерски предели, кои денес се најголемата можност за внимателно развиен природен и културен туризам.

Целосниот историски текст

На местото на денешниот град некогаш имало мост на патот што ги поврзувал Прилеп и Кичево; токму преминот му го дал името на градот. Надгробен натпис пронајден во селото Крапа укажува на римско присуство во овој крај. Подоцна, по доаѓањето на словенските групи на Балканскиот Полуостров, тука се населиле Берзитите, познати и како Брсјаци.

Во близината на Македонски Брод, кај селото Девич, видливи остатоци од градби покажуваат дека во средниот век на ова место постоел град или населба што служела како средиште за пошироката област.

Препознатлив по

Реката Треска и областа Порече
Пештерата Пешна и урнатините на Девини Кули
Слатински Извор и другите карстни пештери
Акумулацијата Козјак и недопрените планински предели

Занимливости

Многу голема и ретко населена општина: Општина Македонски Брод се простира на 888,97 квадратни километри и ги опфаќа градот и 50 села. Извор
Речен газ му го дал името на градот: Зборот „брод“ означува газ, односно плиток речен премин на стариот пат преку Треска. Извор
Подолг современ пат до Скопје: Општината наведува дека по поплавувањето на стариот директен пат од браната Козјак, вообичаениот пат до Скопје сега е долг околу 150 километри и минува преку Кичево, Гостивар и Тетово. Извор
Монументалниот влез на Пешна: Пештерата Пешна се истакнува со влез широк околу 52 и висок 30 метри, еден од највпечатливите пештерски отвори на Балканот. Извор
Средишниот манастир на Порече: Манастирот „Рождество на Пресвета Богородица“ во Горни Манастирец се опишува како главно историско светилиште на Порече. Извор
Туризам на пештери и акумулации: Општината ги спојува карстните пештери, коридорот на Треска и акумулацијата Козјак, па природниот туризам има место покрај селското наследство. Извор

Познати личности

Саво Костадиновски: Поет, патописец и автор за деца, чие творештво одразува долг живот меѓу Македонија и Германија. Извор
Александар Тасевски: Атлетичар што ја претставувал Југославија во десетобој на Олимписките игри во 1972 година. Извор
Илија Сланштанец: Писател и локален историчар чие презиме го одразува неговото родно село Сланско. Извор
Драган Настески: Шумарски инженер и поранешен пратеник во Собранието. Извор
Ѓорѓија Аврамоски: Локален јавен функционер забележан во националниот именик на општини. Извор
Благоја Србиноски: Локален јавен функционер забележан во националниот именик на општини. Извор

Села

Белица: Официјално заведена селска населба во Општина Македонски Брод. Извор
Бенче: Официјално заведена селска населба во Општина Македонски Брод. Извор
Битово: Официјално заведена селска населба во Општина Македонски Брод. Извор
Близанско: Официјално заведена селска населба во Општина Македонски Брод. Извор
Брезница: Официјално заведена селска населба во Општина Македонски Брод. Извор
Брест: Официјално заведена селска населба во Општина Македонски Брод. Извор
Вир: Официјално заведена селска населба во Општина Македонски Брод. Извор
Волче: Официјално заведена селска населба во Општина Македонски Брод. Извор
Горни Манастирец: Село во кое се наоѓа Поречкиот манастир „Рождество на Пресвета Богородица“. Извор
Горно Ботушје: Родно место на поетот Саво Костадиновски. Извор
Горно Крушје: Официјално заведена селска населба во Општина Македонски Брод. Извор
Грешница: Официјално заведена селска населба во Општина Македонски Брод. Извор
Девич: Село во близина на пределот со културно наследство Девини Кули и Пешна. Извор
Долни Манастирец: Официјално заведена селска населба под манастирскиот предел на Порече. Извор
Долно Ботушје: Официјално заведена селска населба во Општина Македонски Брод. Извор
Долно Крушје: Официјално заведена селска населба во Општина Македонски Брод. Извор
Драгов Дол: Официјално заведена селска населба во Општина Македонски Брод. Извор
Дреново: Официјално заведена селска населба во Општина Македонски Брод. Извор
Заград: Официјално заведена селска населба во Општина Македонски Брод. Извор
Звечан: Официјално заведена селска населба во Општина Македонски Брод. Извор
Здуње: Село над пределот на акумулацијата Козјак. Извор
Зркле: Официјално заведена селска населба во Општина Македонски Брод. Извор
Ижиште: Официјално заведена селска населба во Општина Македонски Брод. Извор
Инче: Официјално заведена селска населба во Општина Македонски Брод. Извор
Калуѓерец: Официјално заведена селска населба во Општина Македонски Брод. Извор
Ковач: Официјално заведена селска населба во Општина Македонски Брод. Извор
Ковче: Официјално заведена селска населба во Општина Македонски Брод. Извор
Косово: Официјално заведена селска населба во Општина Македонски Брод. Извор
Крапа: Официјално заведена селска населба во Општина Македонски Брод. Извор
Латово: Официјално заведена селска населба во Општина Македонски Брод. Извор
Локвица: Официјално заведена селска населба во Општина Македонски Брод. Извор
Лупште: Официјално заведена селска населба во Општина Македонски Брод. Извор
Могилец: Официјално заведена селска населба во Општина Македонски Брод. Извор
Модриште: Село со историската манастирска црква „Свети Атанасиј“. Извор
Ореовец: Официјално заведена селска населба во Општина Македонски Брод. Извор
Рамне: Официјално заведена селска населба во Општина Македонски Брод. Извор
Растеш: Официјално заведена селска населба во Општина Македонски Брод. Извор
Русјаци: Официјално заведена селска населба во Општина Македонски Брод. Извор
Самоков: Поголемо село во општината и домаќин на современи настани на отворено. Извор
Сланско: Село поврзано со писателот и локален историчар Илија Сланштанец. Извор
Слатина: Официјално заведена селска населба во Општина Македонски Брод. Извор
Старо Село: Официјално заведена селска населба во Општина Македонски Брод. Извор
Суводол: Официјално заведена селска населба во Општина Македонски Брод. Извор
Сушица: Официјално заведена селска населба во Општина Македонски Брод. Извор
Тажево: Официјално заведена селска населба во Општина Македонски Брод. Извор
Томино Село: Официјално заведена селска населба во Општина Македонски Брод. Извор
Тополница: Официјално заведена селска населба во Општина Македонски Брод. Извор
Требино: Село со црквата „Свети Димитриј“ од XVII век. Извор
Требовље: Официјално заведена селска населба во Општина Македонски Брод. Извор
Црешнево: Официјално заведена селска населба во Општина Македонски Брод. Извор

Манастири во близина

Поречки манастир „Рождество на Пресвета Богородица“: Историски манастир што се смета за главно светилиште на Порече, со црква и околни конаци. Извор
Манастирска црква „Свети Атанасиј Велики“: Камена црква изградена во 1728 година на манастирско место со постара верска традиција. Извор

Во оваа збирка се зачувани 2 стари и 30 современи градски фотографии.