Град во Македонија

Неготино · Negotino

Неготино лежи на источниот раб на Тиквешката Котлина, покрај главниот патен и железнички коридор долж Вардар. Сувите ридови, топлите лета и речната долина создаваат еден од најпрепознатливите лозарски предели во земјата.

Археолошките локалитети сведочат за долга населеност долж патиштата меѓу Вардар и внатрешноста. Тврдењата дека одделни урнатини се древна Антигонеја и натаму се предмет на расправа, па посигурната јавна приказна ја нагласува добро документираната непрекинатост на земјоделството, патувањето и размената.

Населбата од османлискиот период се развила како пазарен и услужен град за земјоделската околина. Во XX век, организираното лозарство, винарниците и современиот транспорт го утврдиле Неготино како едно од работните средишта на тиквешкиот вински крај.

Градскиот музеј, манастирот „Свети Ѓорѓи“ и лозарските обичаи за Свети Трифун го поврзуваат материјалното наследство со земјоделскиот календар. Општината опфаќа 18 села — од населби покрај Вардар до суви висорамнини и лозарски предели.

Пописот од 2021 година изброил 12.488 жители во самиот град Неготино и 18.194 во пошироката општина; надвор од градската населба живееле 5.706 лица. Разликата меѓу градското средиште и околните заедници е важна и за македонската демографска статистика и за разбирањето на секојдневниот живот во крајот.

Накратко

Општина: Општина Неготино
Население во градот: 12.488
Население во општината: 18.194
Година на попис: 2021
Површина на општината: 426,46 км²
Надморска височина: 150 м
Приближно патно растојание од Скопје: 98 км
Поштенски број: 1440
Клима: Изменета средоземно-континентална клима со жешки, суви лета, релативно благи зими и мошне поволни услови за лозарство.
Спортски клубови: ФК Вардар Неготино
Култура: Чествувањето на Свети Трифун јавно го означува почетокот на кроењето и винскиот идентитет на градот. · Градскиот музеј во Неготино чува археолошки, етнолошки и понови историски збирки. · Градот е дел од поширокиот тиквешки вински крај што го дели со Кавадарци и соседните општини.
Статистички регион: Вардарски
Населби: 19
Села: 18
Забелешка за површината: Поновата општинска енергетска програма за 2027 година наведува површина од 426,46 км², а постарата страница со општи податоци наведува 414 км². Тука е употребена поновата официјална бројка.
Преглед на населението: На пописот во 2021 година градот имал 12.488 жители, а општината 18.194; надвор од градската населба живееле 5.706 лица.

Географија

Неготино лежи близу источниот раб на Тиквешката Котлина, каде што ниските ридови се отвораат кон коридорот на Вардар. Овој дел од средишна-јужна Северна Македонија е сув и сончев: континентален воздух навлегува во котлината од север, а потопли влијанија се движат нагоре по Вардар од Егејот. Положбата крај главниот државен правец север—југ одамна го прави градот природна попатна станица меѓу Скопје и Гевгелија.

Лозјата го определуваат околниот предел. Каменливите, добро дренирани падини и жешките лета му одговараат на винското грозје, а полињата поблиску до реката поддржуваат жита, зеленчук и овоштарници. Пошироката општина зафаќа и нерамен простор расечен од повремени водотеци, па збиениот град брзо им отстапува место на лозјата, грмушестата вегетација и светлите ридови. Неготино и соседно Кавадарци заедно го образуваат работното срце на тиквешкиот вински крај, а не два издвоени лозарски града.

Историја

Луѓето го населуваат долниот тиквешки предел уште од праисторијата, а археолошките локалитети околу Неготино бележат антички населби долж патиштата што ја поврзувале долината на Вардар со внатрешноста. Урнатините крај современиот град често се доведуваат во врска со древна Антигонеја, иако прецизното препознавање на одделните локалитети треба да се прифаќа внимателно. Сигурно е дека земјоделството, движењето по речниот коридор и размената на локални производи го обликувале крајот долго пред да настане денешниот град.

Во османлиските векови Неготино се развивало како патна населба и пазар за плодната земјоделска околина. Неговиот градски карактер станал појасен во XIX век, со растењето на занаетите, трговијата и лозарството. Крајот на османлиската власт и балканските војни донеле потреси, по што градот станал дел од последователните југословенски држави.

Во XX век, организираното лозарство, винарниците и транспортните врски претвориле старо земјоделско средиште во еден од најпознатите вински градови во земјата. Градскиот музеј, основан во 1978 година, денес чува археолошки, етнолошки и историски материјал од општината. Годишното чествување на Свети Трифун, заштитникот на лозарите, јавно го изразува многу постариот локален ритам: зимско кроење, нега низ сувото лето и берба на прагот на есента.

Целосниот историски текст

Овој град во долината на Вардар има богато и бурно минато. Во антиката тука постоела населба што традиционално се поистоветува со Антигонија, односно Антигонеја, за која се смета дека во III век пр. н. е. ја основал македонскиот крал Антигон Гонат, владетел од 278 до 239 година пр. н. е. Откако ја проширил власта над Пајонија и населбите долж средниот тек на Вардар, новата населба наводно го добила неговото име. Точното поистоветување на археолошкиот локалитет, сепак, и натаму е предмет на расправа.

Материјалните наоди и локалното предание ја сместуваат Антигонија, која во стариот текст се смета за претходник на Неготино, дванаесет римски милји јужно од древен Стоби, на патот кон Солун, кај Градиште во близина на денешната железничка станица Неготино. Таму се пронајдени монети со ликови на римски цареви, вреден накит и други остатоци од римскиот и византискиот период. Според истиот расказ, античкиот град опстојувал до VI век, кога разорен земјотрес погодил голем дел од Македонија и оштетил или уништил градови меѓу кои Скупи, Стоби, Хераклеја, Астибо и Идомена; размерот и точните последици од тој настан треба да се прифаќаат внимателно.

Во X и XI век неготинскиот крај бил дел од државата со која владееле цар Самоил и неговите наследници.

Долината на Вардар и неготинскиот крај потпаднале под османлиска власт во 1385 година, за време на походот на Тимурташ-паша. Се смета дека во османлискиот период Али-паша Јанински повторно активирал блиска тврдина, бидејќи патот Скопје—Солун минувал недалеку, по десниот брег на Вардар. Неговите војници наплаќале давачки од трговците кај преминот низ клисурата.

Во првите години на XIX век Неготино било беговски чифлик од околу триесет куќи. На просторот на денешниот град, Ќазим-бег и Кантур-бег имале чифлици на кои работело локалното македонско население.

Во 1821 година богатиот Хаџи Таир изградил саат-кула, џамија и безистен со околу петнаесет дуќани. Населбата почнала да расте, а во неа се доселувале трговци и занаетчии од околните места. Неготино првпат се споменува како град во 1837 година, кога биле изградени црква и училиште. Стоката се пренесувала кон Солун на сплавови по Вардар, за кој стариот текст вели дека бил пловен од Велес до Егејското Море.

Годините на балканските војни и Првата светска војна, од 1913 до 1918 година, биле особено мрачни за Неготино. Градот повеќепати бил пален, населението било растерано, а многумина загинале бранејќи ги домовите. Спротивставените армии и државни интереси ги поделиле семејствата; понекогаш браќа се бореле на различни страни. Жителите биле принудувани да ги менуваат наставките на презимињата, а мажите што се враќале од една војна биле испраќани во друга пред воопшто да ги видат најблиските.

Историјата на Неготино затоа е обележана со настани што повеќепати ја менувале судбината на градот, оставајќи нов слој во неговото колективно паметење.

Препознатлив по

Тиквешките лозја и производството на вино
Лозарските обичаи за Свети Трифун
Градскиот музеј во Неготино
Положбата на вардарскиот сообраќаен коридор

Занимливости

Современа појдовна бројка од 2021 година: На пописот во 2021 година Општина Неготино имала 18.194 жители. Извор
Деветнаесет населени места: Општината се состои од Неготино и 18 официјално заведени села. Извор
Природни услови за вински крај: Многуте сончеви часови, сувите лета и мешаното средоземно-континентално влијание ја прават Тиквешката Котлина главен лозарски предел во Северна Македонија. Извор
„Свети Ѓорѓи“ од 1860 година: Жителите го изградиле манастирот „Свети Ѓорѓи“ во 1860 година на Црквиште крај Вардар; со подоцнежните зафати комплексот бил проширен, а историското јадро зачувано. Извор
Државен сообраќаен коридор: Автопатот и железницата низ општината го следат вардарскиот коридор меѓу Скопје и Гевгелија, односно Солун. Извор
Општински музеј: Градскиот музеј, основан во 1978 година, чува археолошки, етнолошки, уметнички и локалноисториски материјал. Извор

Познати личности

Лазар Мојсов: Дипломат, правник и државник кој бил претседател на 32. заседание на Генералното собрание на Обединетите нации. Извор
Кристина Арнаудова: Поп-пејачка и основачка на хуманитарна организација што им помага на деца и семејства. Извор
Ангел Димов: Музичар поврзан со македонската забавна и народна музика. Извор
Миле Крстев: Поранешен професионален фудбалер и македонски репрезентативец. Извор
Александар Белов: Пејач што стекнал познатост преку регионални телевизиски музички натпревари. Извор
Сијче Андонова: Фудбалерка што ја претставувала Северна Македонија на меѓународно ниво. Извор

Села

Брусник: Официјално заведена селска населба во Општина Неготино. Извор
Вешје: Официјално заведена селска населба во Општина Неготино. Извор
Војшанци: Официјално заведена селска населба во Општина Неготино. Извор
Горни Дисан: Село во лозарскиот предел на Општина Неготино. Извор
Долни Дисан: Село во лозарскиот предел на Општина Неготино. Извор
Дуброво: Село близу вардарскиот сообраќаен и енергетски коридор. Извор
Јаношево: Официјално заведена селска населба во Општина Неготино. Извор
Калањево: Официјално заведена селска населба во Општина Неготино. Извор
Криволак: Големо село покрај Вардар, чие име го носи и блискиот воен полигон. Извор
Курија: Официјално заведена селска населба во Општина Неготино. Извор
Липа: Официјално заведена селска населба во Општина Неготино. Извор
Пепелиште: Големо земјоделско село близу реката Вардар. Извор
Пештерница: Официјално заведена селска населба во Општина Неготино. Извор
Тимјаник: Село непосредно јужно од Неготино, во тиквешкиот лозарски предел. Извор
Тремник: Официјално заведена селска населба во Општина Неготино. Извор
Црвени Брегови: Официјално заведена селска населба во Општина Неготино. Извор
Џидимирци: Официјално заведена селска населба во Општина Неготино. Извор
Шеоба: Официјално заведена селска населба во Општина Неготино. Извор