Град во Македонија

Ресен · Resen

Ресен е градскиот центар на Преспанската Котлина, висока висорамнина опкружена со планините Баба, Галичица, Бигла и Плакенска Планина. Градот се наоѓа северно од Големото Преспанско Езеро, среде овоштарници, додека општината се протега до езерото, кон албанското и грчкото пограничје и во делови од два национални парка.

Археолошките наоѓалишта и црквите во областа сведочат за населување од антиката до средновековието. За време на османлиското владеење Ресен станал пазарен град за преспанските села, а младотурскиот офицер Ахмед Нијази-бег му го оставил неговиот најпрепознатлив градски споменик: Сарајот со француски архитектонски влијанија.

Овоштарството, пред сè производството на јаболка, и натаму е средишно за животот и идентитетот на општината. Езерото, Паркот на природата Езерани и Голем Град истовремено ја прават грижата за животната средина исклучително важна: Преспа е заеднички екосистем чии води, птичји живеалишта и ендемски видови ги преминуваат трите државни граници.

Современиот Ресен обединува мал град и 43 официјално признати рурални населби. Во Сарајот работат културни установи и се чуваат уметнички збирки, меѓународната керамичка колонија ја продолжува локалната грнчарска традиција, а селата како Брајчино, Љубојно, Курбиново и Сливница ги поврзуваат планинските предели со исклучително сакрално наследство.

Пописот од 2021 година евидентирал 7.904 жители во самиот Ресен и 14.373 во пошироката општина; 6.469 лица живееле надвор од градската населба. Разликата меѓу градскиот центар и околните заедници е важна и за македонската демографска статистика и за разбирањето на секојдневниот локален живот.

Накратко

Општина: Општина Ресен
Население во градот: 7.904
Население во општината: 14.373
Година на попис: 2021
Површина на општината: 739 км²
Надморска височина: 880 м
Приближно патно растојание од Скопје: 198 км
Поштенски број: 7310
Клима: Висококотлинска континентална клима ублажена од Големото Преспанско Езеро, со студени зими, топли лета, големи дневни температурни разлики и посвежи услови на околните планини.
Спортски клубови: ФК Преспа Ресен
Култура: Ресенската керамичка колонија, основана во 1973 година, ја поврзува градската грнчарска традиција со меѓународната современа керамика. · Во Сарајот се сместени Домот на културата „Драги Тозија“, музејски поставки, галерии и општинската библиотека. · Календарот на преспанските села, бербата на јаболката и православните празници остануваат важни делови од локалниот културен живот.
Статистички регион: Пелагониски
Населби: 44
Села: 43
Копнена површина: 562 км²
Водна површина: 177 км²
Опфат на населението: Бројките за населението се од пописот од 2021 година: 7.904 за населбата Ресен и 14.373 за Општина Ресен.
Преглед на населението: На пописот од 2021 година биле евидентирани 7.904 жители во градот и 14.373 во општината; 6.469 живееле надвор од градската населба.

Географија

Ресен е единствениот град во Преспанската Котлина и се наоѓа во внатрешноста, северно од Големото Преспанско Езеро, а не непосредно на неговиот брег. Градот лежи околу долината на Голема Река, опкружен со Баба и Пелистер на исток, Галичица на запад и возвишенијата Бигла и Плакенска Планина на север. Оваа висока котлина се наоѓа на допирот меѓу Северна Македонија, Албанија и Грција и има посвежа и поконтинентална клима од блиското охридско крајбрежје.

Овоштарниците го обликуваат работниот предел околу Ресен. Надморската височина на Преспа, сончевите денови и температурните разлики му погодуваат на јаболкото, а овоштарството ги одредува вработувањето, сезонскиот ритам и изгледот на рамнината. Зад овоштарниците се наоѓаат мочуриштата кај Езерани, планинските шуми, езерските села и островот Голем Град. Општината навлегува во заштитените предели на Пелистер и Галичица и ја дели одговорноста за екосистем чие водно ниво, птичји свет и ендемски видови ги надминуваат државните граници.

Историја

Преспанската Котлина чува траги од населување од праисторијата, преку антиката, до средновековието. Патиштата низ котлината го поврзувале коридорот на Виа Игнација со заедниците околу двете Преспански Езера, а островите, ’ртовите и планинските приоди добивале цркви, утврдувања и монашки средишта. Ресен се развивал како внатрешен пазарен центар на овој распространет езерски и овоштарски предел.

Во доцниот османлиски период градот бил поврзан со Ахмед Нијази-бег, офицер и истакнат учесник во Младотурската револуција од 1908 година. Големата резиденција што ја нарачал, позната едноставно како Сарајот, му донела на Ресен впечатлива фасада со европски влијанија. Подоцна објектот добил граѓанска и културна намена и останува главното архитектонско обележје на градот.

Во југословенскиот период и во независна Македонија, комерцијалното производство на јаболка станало економски знак на општината. Ресен развил и посебен уметнички живот: во Сарајот се чуваат културни збирки, а долгогодишната Ресенска керамичка колонија од 1970-тите носи уметници во Преспа. Денес иднината на градот е неразделна и од приспособувањето на овоштарството и од еколошката состојба на езерската котлина, врз која влијаат климатските промени, користењето на водата и иселувањето.

Целосниот историски текст

Наследениот текст очигледно по грешка бил прикачен кон Ресен: неговите наводи за долината на Вардар, Антигонија, Стоби, Демиркаписката Клисура и речниот превоз од Велес опишуваат друг дел од Северна Македонија. Тие не можат да се прифатат како историја на Ресен. Историската средина на Ресен е Преспанската Котлина, висок езерски предел со археолошки сведоштва од праисторијата до антиката.

Античкиот и ранохристијанскиот живот во Преспа е потврден со населби, патишта, цркви и наоди низ котлината. Островот Голем Град чува остатоци од римскиот период и средновековието, а околните брегови биле дел од патиштата што ги поврзувале заедниците околу Преспанските Езера со коридорот на Виа Игнација. Нема веродостојни докази дека вардарската Антигонија од стариот текст била претходник на Ресен.

Во X и почетокот на XI век Преспа била една од средишните области на средновековната држава на Самуил. Блискиот остров и крајбрежните локалитети чуваат важни траги од тоа време, а црквите во поширокиот крај — особено црквата „Св. Ѓорѓи“ во Курбиново од XII век — сведочат за продолженото верско и уметничко значење на котлината.

Преспанскиот крај потпаднал под османлиска власт кон крајот на XIV век. Потоа Ресен се развивал како внатрешен пазарен и управен центар за селата распоредени околу езерото, планинските падини и плодната рамнина. Токму оваа локална улога, а не приказната за тврдина што наплаќала патарина во погрешно додадениот текст, го објаснува растот на градот.

До XIX век Ресен имал сè поразновиден трговски и занаетчиски живот, поткрепен од земјоделството и размената со соседните балкански области. Во текот на векот се развивале цркви, училишта и општествени установи, додека истакнати локални семејства учествувале во политичките и културните движења што ја преобразиле доцноосманлиска Македонија.

Ресен станал особено поврзан со Ахмед Нијази-бег, османлиски офицер кој имал водечка улога во Младотурската револуција од 1908 година. Монументалната резиденција што ја нарачал, денес позната како Сарајот, била инспирирана од европската архитектура и станала главно обележје на градот. Христо Татарчев, роден во Ресен, бил уште една влијателна личност од доцниот османлиски период.

Балканските војни и Првата светска војна ја претвориле Преспа во поделен пограничен простор. Новите граници ги разделиле заедниците околу езерата меѓу неколку држави, воените дејства и раселувањето погодиле локални семејства, а Ресен влегол во составот на Кралството Србија, а потоа на Кралството на Србите, Хрватите и Словенците. Овие настани треба да се опишуваат без националистичките воопштувања и непоткрепените детали од наследениот текст.

Во југословенскиот период Ресен ја зацврстил улогата на градски центар на македонскиот дел од Преспа, додека организираното производство на јаболка станало основа на локалната економија. По независноста на Северна Македонија, градот го спојува овоштарството со културните установи во Сарајот, меѓународната керамичка колонија и природниот туризам. Денешните предизвици ги вклучуваат намалувањето на населението, приспособувањето на овоштарството и заштитата на прекуграничниот преспански екосистем.

Препознатлив по

Преспанските јаболкови овоштарници
Сарајот на Нијази-бег
Ресенската керамичка колонија
Пристапот до Големото Преспанско Езеро и Голем Град
Мочуриштата Езерани и живеалиштата на пеликаните

Занимливости

Општина составена и од вода: Општина Ресен зафаќа 739 квадратни километри: 562 квадратни километри копно и 177 квадратни километри вода. Официјално ги опфаќа Ресен и 43 рурални населби. Извор
Едно езеро, три држави: Големото Преспанско Езеро го делат Северна Македонија, Албанија и Грција; според општинските податоци, приближно 65%, 18% и 17% од неговата површина се наоѓаат во тие држави. Извор
Птичјото живеалиште во Езерани: Паркот на природата Езерани зафаќа 1.917 хектари на северниот крај на езерото и е дом на околу 200 евидентирани видови птици, меѓу кои и пеликани. Извор
Голем Град е и природен и археолошки локалитет: Островот Голем Град, со површина од околу 20 хектари, чува римски и средновековни остатоци, црковни локалитети и карактеристични растителни живеалишта во Националниот парк Галичица. Извор
Палатата на еден младотурски офицер: Сарајот го нарачал османлискиот офицер и младотурски деец Ахмед Нијази-бег, роден во Ресен; денес тој служи како главна културна зграда на градот. Извор
Керамика од 1973 година: Ресенската керамичка колонија била основана во 1973 година за да го одржи локалното грнчарско знаење и истовремено да создава збирка на современа керамичка уметност; таа е членка на Меѓународната академија за керамика. Извор
Овоштарска економија: Општинскиот географски профил го издвојува овоштарството, особено одгледувањето јаболка, како главен земјоделски извор на приходи во Преспанската Котлина. Извор

Познати личности

Ахмед Нијази-бег: Османлиски офицер и водечки учесник во Младотурската револуција, локално запаметен како покровител на Сарајот. Извор
Христо Татарчев: Лекар, мемоарист, основач и прв претседател на Централниот комитет на Македонската револуционерна организација. Извор
Андреј Љапчев: Политичар и економист кој бил претседател на владата на Бугарија од 1926 до 1931 година. Извор
Симеон Радев: Новинар, историчар, писател и дипломат, најпознат по делото „Градителите на современа Бугарија“. Извор
Трајко Китанчев: Учител, поет, преведувач, јавен деец и револуционер активен во балканската политика кон крајот на XIX век. Извор
Наум Туфекчиев: Трговец со оружје обучен за пиротехника и револуционерен активист поврзан со неколку насилни политички заговори во Бугарија и на османлискиот Балкан. Извор
Тања Царовска: Пејачка, текстописец и композиторка чија вокална и музичка работа ги поврзува фолкот, поп-музиката и филмските саундтраци. Извор

Села

Арвати: Рурална населба во источниот дел на Преспанската Котлина во Општина Ресен. Извор
Асамати: Село во крајбрежната област близу Паркот на природата Езерани и Големото Преспанско Езеро. Извор
Болно: Земјоделско село северозападно од Ресен, во овоштарскиот појас. Извор
Брајчино: Планинско село на падините на Пелистер, познато по традиционалната архитектура, пешачките патеки и манастирот „Св. Петка“. Извор
Царев Двор: Големо овоштарско село источно од Ресен и важно локално услужно средиште. Извор
Долна Бела Црква: Земјоделско село во средишниот дел на Преспанската Рамнина. Извор
Долно Дупени: Јужно преспанско село близу грчката граница и езерскиот брег. Извор
Долно Перово: Село северно од Големото Преспанско Езеро, локално често нарекувано само Перово. Извор
Дрмени: Овоштарско село близу источниот раб на Ресен. Извор
Горна Бела Црква: Село географски поврзано со Долна Бела Црква во средишниот дел на котлината. Извор
Горно Дупени: Јужно погранично село над Долно Дупени. Извор
Горно Крушје: Мала ридска населба во северниот дел на Општина Ресен. Извор
Грнчари: Село на источната страна на Преспанската Котлина, близу пелистерските падини. Извор
Илино: Официјална рурална населба во која на пописот од 2021 година не било евидентирано постојано население. Извор
Избишта: Овоштарско и потпланинско село северно од Ресен. Извор
Јанковец: Големо село непосредно северно од Ресен, тесно поврзано со градот. Извор
Евла: Планинско село во северната внатрешност на општината. Извор
Езерани: Село што го дели името со заштитеното мочуриште на северниот брег на Големото Преспанско Езеро. Извор
Коњско: Оддалечена езерска и планинска населба на западниот брег на Преспа. Извор
Козјак: Мала рурална населба во северниот преспански предел. Извор
Крани: Село во крајбрежната област под Баба Планина, со блиски кампови и туристички содржини. Извор
Кривени: Потпланинско село северно од Ресен, на приодите кон околните планини. Извор
Курбиново: Село поврзано со црквата „Св. Ѓорѓи“ од XII век и нејзините прочуени фрески. Извор
Лавци: Мала населба близу Ресен во овоштарската рамнина. Извор
Лескоец: Официјална рурална населба во која на пописот од 2021 година не било евидентирано постојано население. Извор
Лева Река: Планинско село во североисточниот дел на општината. Извор
Љубојно: Историско јужно преспанско село со значајна традиционална архитектура и црковно наследство. Извор
Наколец: Крајбрежно село на источниот брег на Големото Преспанско Езеро со рибарска и земјоделска традиција. Извор
Отешево: Поранешна езерска туристичка населба во која на пописот од 2021 година не било евидентирано постојано население. Извор
Петрино: Официјална планинска населба во која на пописот од 2021 година не било евидентирано постојано население. Извор
Подмочани: Овоштарско село познато по голема приватна етнолошка збирка и како родно место на Трајко Китанчев. Извор
Покрвеник: Земјоделско село во источниот дел на Преспанската Котлина. Извор
Прељубје: Мала рурална населба во северниот дел на Општина Ресен. Извор
Претор: Езерско туристичко и земјоделско село на источниот брег на Големото Преспанско Езеро. Извор
Рајца: Село на западната страна на котлината, близу Националниот парк Галичица. Извор
Сливница: Село на пелистерската страна над езерото, поврзано со манастирот „Рождество на Пресвета Богородица“. Извор
Сопотско: Село северно од Ресен во овоштарскиот појас на општината. Извор
Стење: Рибарско и погранично село на западниот брег, свртено кон Големото Преспанско Езеро. Извор
Стипона: Официјална рурална населба во која на пописот од 2021 година не било евидентирано постојано население. Извор
Штрбово: Јужно преспанско село меѓу планинските падини и крајбрежните населби. Извор
Шурленци: Мало земјоделско село во источниот дел на котлината. Извор
Волкодери: Овоштарско село западно од Ресен во средишниот дел на Преспанската Рамнина. Извор
Златари: Потпланинско село северно од Ресен, на патот кон северните планини. Извор

Манастири во близина

Манастир „Рождество на Пресвета Богородица“: Преспански манастир над Големото Преспанско Езеро, сосредоточен околу историска црква и вклучен во регистарот на позначајни манастири на Македонската православна црква. Извор
Манастир „Св. Петка“: Планински манастир со зачувано сликарство од крајот на XV век и подоцнежни фази на обновување, до кој се пристигнува пеш од Брајчино. Извор

Во оваа збирка се зачувани 10 стари и 30 современи градски фотографии.