Град во Македонија

Штип · Shtip

Штип е главниот градски центар на источна Северна Македонија, сместен кај вливот на Отиња во Брегалница, под карпестиот рид Исар. Збиеното старо јадро, маалото Ново Село и тврдината на ридот го чуваат обликот на некогашниот регионален пазарен град, додека поновите населби се шират низ околната сува котлина.

Пошироката област е населена уште од праисторијата и антиката. Средновековен Штип се развивал околу Исарот, минувал низ српска и османлиска власт и станал важен занаетчиски и трговски центар. Црквите, Безистенот, традиционалните улици на Ново Село и археолошкиот предел околу градот ги бележат тие последователни слоеви.

Современ Штип е универзитетски, управен и индустриски град. Производството на текстил и облека одамна има особено значење, поткрепено со образованието, здравството и услугите за источниот регион. Универзитетот „Гоце Делчев“ донесе голема студентска заедница и го збогати културниот календар на градот.

Општината го обединува градот со 43 официјално признати рурални населби. Нејзиниот идентитет се изразува преку фудбалот, музичкиот фестивал „Макфест“, пролетниот обичај Четрсе впишан во УНЕСКО и пределот на Исарот, додека топлите минерални води во Кежовица остануваат препознатлив локален природен ресурс.

Пописот од 2021 година евидентирал 42.000 жители во самиот Штип и 44.866 во пошироката општина; 2.866 лица живееле надвор од градската населба. Разликата меѓу градскиот центар и околните заедници е важна и за македонската демографска статистика и за разбирањето на секојдневниот локален живот.

Накратко

Општина: Општина Штип
Население во градот: 42.000
Население во општината: 44.866
Година на попис: 2021
Површина на општината: 583,24 км²
Надморска височина: 300 м
Приближно патно растојание од Скопје: 92 км
Поштенски број: 2000
Клима: Умерено-континентална клима со топли и суви лета, свежи зими и често струење на воздухот низ долината на Брегалница.
Спортски клубови: ФК Брегалница Штип
Култура: Четрсе, празникот на Светите Четириесет маченици, е впишан на Репрезентативната листа на нематеријалното културно наследство на човештвото на УНЕСКО. · „Макфест“ го направил Штип важна сцена за македонската популарна музика. · Тврдината Исар, Ново Село и османлискиот Безистен го образуваат јадрото на видливиот историски предел на градот.
Статистички регион: Источен
Населби: 44
Села: 43
Удел на градското население: 93,6%
Опфат на населението: Бројките за населението се од пописот од 2021 година: 42.000 за населбата Штип и 44.866 за Општина Штип.
Преглед на населението: На пописот од 2021 година биле евидентирани 42.000 жители во градот и 44.866 во општината; 2.866 живееле надвор од градската населба.

Географија

Штип зазема стратешка положба во источна Северна Македонија, на местото каде што кратката река Отиња се влева во Брегалница под карпестиот рид Исар. Населбите се распоредени низ тесни долини и по суви падини, што му дава на градот слоевит, амфитеатрален облик. Пошироката долина на Брегалница го поврзува Штип на запад со вардарскиот коридор, а на исток со Кочани, Делчево и бугарската граница.

Климата е претежно умерено-континентална, со потопли влијанија и чест ветер. Во близина се издига Плачковица, а термалните извори Кежовица избиваат на работ од градот кај Ново Село. Средишната положба во истокот го направила Штип услужен, образовен и сообраќаен центар за околните земјоделски и рударски области, а не само управно седиште на сопствената општина.

Историја

Во оваа област постоела античка населба позната како Астибо, а пошироката долина на Брегалница содржи значајни римски и ранохристијански остатоци. Доцноантичкиот град Баргала, североисточно од денешен Штип, станал епископско средиште со базилики, утврдувања и постројка за производство на вино. Средновековен Штип растел околу тврдината Исар, а неговите имиња во византиските и подоцнежните извори го следат постепениот премин од антички кон словенски градски живот.

Османлиското владеење донело џамии, амами, мостови, занаетчиски маала и пазарен град поврзан со регионалната трговија. Ново Село, под тврдината, зачувало голем дел од постариот уличен распоред и верскиот предел. Во XIX и почетокот на XX век Штип станал образовен, трговски и политички центар на источниот регион, а потоа поминал низ превирањата на Балканските војни и двете светски војни.

По Втората светска војна фабриките го претвориле текстилот во најпрепознатлива градска индустрија и привлекле работници од околните села. Иако индустриската основа се менувала, производството на облека останува дел од идентитетот на Штип. Универзитетот „Гоце Делчев“, основан во 2007 година, ја зацврстил улогата на градот како источно академско средиште, додека Исарот, Баргала, Кежовица и старото јадро ја одржуваат видлива неговата многу подолга историја.

Целосниот историски текст

Античкиот претходник на Штип вообичаено се поврзува со Астибо, населба во Пајонија крај истоимената река, која најчесто се поистоветува со Брегалница. Наследениот текст го нарекува главен град на Пајонците и со местото поврзува одредени племиња, монети и настани, но тие подробности се толкувања, а не целосно утврдена локална хронологија. Пајонски заедници ја населувале пошироката област на Аксиј и Брегалница пред таа да биде вклучена во античкото Македонско Кралство, а подоцна и во Римската Држава.

Името Астибо се среќава во античката географска и историска традиција, а доказите од римскиот период упатуваат на важна станица во оваа област на патот меѓу Стоби и Пауталија. Археологијата, повеќе од прецизните тврдења за крунисувања во постарите популарни прикази, дава поцврста слика. Блиската Баргала се развила како утврден доцноримски и ранохристијански центар со базилики и епископска улога, додека населувањето околу денешен Штип продолжило и во доцната антика.

Словенското населување го преобразило регионот во раниот среден век, а облиците на денешното име Штип постепено се појавиле во византиските и словенските извори. Популарната приказна дека Кирил и Методиј лично проповедале тука пред Моравската мисија не е сигурно документирана и, доколку се задржи, треба да се претстави како локално предание. Градот минувал меѓу византиски, бугарски и српски држави; во XIV век бил вклучен во државата на Стефан Дечански, а подоцна во истиот век потпаднал под османлиска власт. Како османлиски Иштип се развивал во управен, пазарен и занаетчиски центар. Хабсбуршкото напредување накратко ја прекинало османлиската власт во 1689 година, но Царството го задржало градот до Балканските војни.

По 1912–1913 година Штип влегол во составот на Кралството Србија, а потоа на Кралството на Србите, Хрватите и Словенците, подоцна Југославија. Германски авиони го бомбардирале градот при осовинската инвазија во април 1941 година, по што го окупирале бугарски сили сојузнички на Оската; германски единици ја презеле контролата во септември 1944 година, кога Бугарија ја сменила страната. Градот бил преземен на 8 ноември 1944 година во операции во кои учествувале македонски партизани и тогаш веќе сојузничката бугарска армија — развој што треба внимателно да се опишува бидејќи националните наративи нагласуваат различни учесници. Датумот локално се одбележува како Ден на ослободувањето. Повоената индустријализација, особено текстилното производство, и подоцнежното основање на Универзитетот „Гоце Делчев“ го обликувале современиот Штип.

Препознатлив по

Тврдината Исар и старото маало Ново Село
Археолошкиот локалитет Баргала
Текстилната и конфекциската индустрија
Штипската пастрмајлија
Термалните извори Кежовица и Универзитетот „Гоце Делчев“

Занимливости

Изразито урбана општина: Пописот од 2021 година евидентирал 42.000 жители во градот и 44.866 во општината, што значи дека околу 93,6% од општинското население живеело во градската населба. Извор
Четириесет поздрави на Исарот: За Четрсе, на 22 март, учесниците се искачуваат на Исарот, поздравуваат четириесет познаници, собираат четириесет камчиња и извршуваат други обредни дејства. УНЕСКО го впиша обичајот во 2013 година. Извор
Тврдина меѓу две реки: Исарот се издига меѓу Брегалница и Отиња и чува остатоци од утврдувања поврзани со средновековен Штип; општината го смета ридот за едно од главните културни обележја на градот. Извор
Топла минерална вода крај Брегалница: Општината наведува постојана температура од околу 58 Целзиусови степени за минералната вода на Кежовица и Л’џи, која се користи во капалишни и рехабилитациски објекти југозападно од центарот. Извор
Град обликуван од текстилот: Општинскиот деловен профил на Штип ги издвојува производството на текстил и облека како особено развиен дел од локалната индустриска основа. Извор
Универзитетски град од 2007 година: Универзитетот „Гоце Делчев“ бил основан со седиште во Штип на 27 март 2007 година и оттогаш пораснал на дванаесет факултети и три академии. Извор
Пазарна хала претворена во културен простор: Камениот штипски Безистен веројатно потекнува од XVI или XVII век. Некогаш покриен пазар, денес е домаќин на изложби, промоции на книги, уметнички настани и помали концерти. Извор

Познати личности

Киро Глигоров: Државник кој станал прв претседател на независна Република Македонија и ја водел земјата низ почетокот на 1990-тите. Извор
Ацо Шопов: Поет, преведувач, академик и дипломат, сметан за еден од темелните гласови на современата македонска поезија. Извор
Никола Кљусев: Економист и политичар кој бил прв претседател на Владата по прогласувањето на независноста на земјата. Извор
Драгослав Шекуларац: Влијателен југословенски фудбалер и тренер, славен по техниката и кариерата во Црвена звезда и репрезентацијата. Извор
Архиепископ Михаил (Методиј Гогов): Висок православен достоинственик кој во 1993 година станал Архиепископ охридски и македонски. Извор
Александар Грличков: Економист и висок политички функционер од југословенскиот период, кој извршувал републички и сојузни функции. Извор

Села

Балталија: Мала рурална населба во источниот дел на Општина Штип. Извор
Брест: Ридско село во ретко населената рурална внатрешност на Општина Штип. Извор
Чардаклија: Земјоделско село во брегалничкиот предел северно од Штип. Извор
Чифлик: Официјална рурална населба без евидентирано постојано население на пописот од 2021 година. Извор
Црешка: Официјална рурална населба без евидентирано постојано население на пописот од 2021 година. Извор
Доброшани: Мала земјоделска населба јужно од градот. Извор
Долани: Рурална населба во ридовите северно од Штип. Извор
Драгоево: Земјоделско село во лакавичкиот дел на општината. Извор
Горачино: Мала ридска населба во северната рурална област на општината. Извор
Хаџи-Хамзали: Официјална рурална населба без евидентирано постојано население на пописот од 2021 година. Извор
Хаџи-Реџепли: Официјална рурална населба без евидентирано постојано население на пописот од 2021 година. Извор
Хаџи-Сејдели: Официјална рурална населба без евидентирано постојано население на пописот од 2021 година. Извор
Јамуларци: Официјална рурална населба без евидентирано постојано население на пописот од 2021 година. Извор
Едеклерци: Официјална рурална населба без евидентирано постојано население на пописот од 2021 година. Извор
Калапетровци: Мала рурална населба во Општина Штип. Извор
Кошево: Потпланинско село во западната рурална зона на општината. Извор
Криви Дол: Село близу Штип во сообраќајниот коридор на долината на Брегалница. Извор
Лакавица: Долинско село што им го дава името на реката Лакавица и на околниот рурален предел. Извор
Лесковица: Старо село во јужните ридови на Општина Штип. Извор
Липов Дол: Официјална рурална населба без евидентирано постојано население на пописот од 2021 година. Извор
Љуботен: Потпланинско село западно од Штип, различно од истоименото село во Скопско. Извор
Никоман: Мало ридско село во северниот дел на општината. Извор
Ново Село: Историска населба во подножјето на Исарот, денес физички вклучена во градското ткиво на Штип; и натаму одделно се води во регистарот на населби. Извор
Пенуш: Земјоделско село североисточно од градот. Извор
Пиперово: Село во областа на долината на Лакавица, јужно од Штип. Извор
Почивало: Мала рурална населба во северната област на општината. Извор
Пухче: Село источно од Штип во земјоделски предел со ниски ридови. Извор
Сарчиево: Мала земјоделска населба јужно од Штип, во лакавичкиот предел. Извор
Шашаварлија: Рурална населба источно од Штип на патот кон Кошево. Извор
Селце: Потпланинско село близу североисточниот раб на Штип. Извор
Скандалци: Официјална рурална населба без евидентирано постојано население на пописот од 2021 година. Извор
Софилари: Село на брегалничката рамнина северозападно од Штип. Извор
Шопур: Официјална рурална населба без евидентирано постојано население на пописот од 2021 година. Извор
Стар Караорман: Село на рамнината северозападно од Штип, одвоено од поновата градско-индустриска област Караорман. Извор
Степанци: Мала ридска населба во руралниот север на општината. Извор
Судик: Рурална населба северно од Штип. Извор
Сушево: Официјална рурална населба без евидентирано постојано население на пописот од 2021 година. Извор
Суво Грло: Ретко населена рурална населба во јужниот дел на општината. Извор
Танатарци: Мала населба во источната рурална област на Општина Штип. Извор
Тестемелци: Официјална рурална населба без евидентирано постојано население на пописот од 2021 година. Извор
Топлик: Официјална рурална населба без евидентирано постојано население на пописот од 2021 година. Извор
Три Чешми: Голема приградска населба во индустрискиот коридор северозападно од Штип. Извор
Врсаково: Земјоделско село североисточно од Штип. Извор

Манастири во близина

Манастир „Воскресение Христово“: Современо монашко место за кое општинскиот план за јавни набавки од 2019 година предвидува изградба на пристапен пат. Извор
Манастирска црква „Покров на Пресвета Богородица“: Манастирска црква во историското маало Ново Село, поврзана со мал верски комплекс под Исарот. Извор
„Св. Спас“: Историска поранешна манастирска црква чија зачувана градба и археолошка околина се одржуваат како дел од верското наследство на Штип. Извор

Во оваа збирка се зачувани 14 стари и 30 современи градски фотографии.