Град во Македонија

Струга · Struga

Струга се наоѓа на северниот крај на Охридското Езеро, каде што Црн Дрим истекува од езерото, го дели центарот и продолжува на север кон Албанија. Кејот, речните мостови и отворениот езерски хоризонт му даваат на градот карактер различен од блискиот Охрид, додека општината се протега од крајбрежните села до планините Јабланица и Караорман.

Археолошките наоди долж брегот и во села како Октиси сведочат за долготрајно населување, а исклучителните природни и културни вредности на Охридскиот Регион се признати од УНЕСКО. Средновековните цркви, пештерските светилишта и калишкиот манастирски предел додаваат потивок слој наследство надвор од градскиот центар.

Современа Струга е повеќејазична и тесно поврзана со општина од 50 села. Македонскиот и албанскиот јазик се истакнати во јавниот живот, покрај помалите заедници, а градот им служи на западниот езерски брег и долината на Црн Дрим преку трговијата, образованието, здравството, градежништвото и туризмот.

Книжевноста е меѓународно највидливиот културен јазик на Струга. Браќата Миладиновци се родени тука, а Струшките вечери на поезијата прераснале од локален собир во светски фестивал, чиј „Златен венец“ им е доделен на големи поети од многу земји. Фудбалот, ракометот, езерската рекреација и селските празници го оживуваат останатиот дел од календарот.

Пописот од 2021 година евидентирал 15.009 жители во самата Струга и 50.980 во пошироката општина; 35.971 лице живеело надвор од градската населба. Разликата меѓу градскиот центар и околните заедници е важна и за македонската демографска статистика и за разбирањето на секојдневниот локален живот.

Накратко

Општина: Општина Струга
Население во градот: 15.009
Население во општината: 50.980
Година на попис: 2021
Површина на општината: 483 км²
Надморска височина: 693 м
Приближно патно растојание од Скопје: 174 км
Поштенски број: 6330
Клима: Клима ублажена од езерото, со континентални и медитерански влијанија, поблаги температурни крајности долж Охридското Езеро и постудени и повлажни услови на Јабланица и Караорман.
Спортски клубови: ФК Струга Трим-Лум · ФК Караорман · РК Струга
Култура: Струшките вечери на поезијата носат светски поети на читања крај Црн Дрим и го доделуваат „Златниот венец“ за животно дело. · Наследството на браќата Миладиновци е темел на книжевниот идентитет и меморијалните установи на градот. · Македонските и албанските културни традиции живеат заедно во градот и општината, во која мнозинството жители се надвор од средишната градска населба.
Статистички регион: Југозападен
Населби: 51
Села: 50
Население во рурални и други населби: 35.971
Опфат на населението: Бројките за населението се од пописот од 2021 година: 15.009 за населбата Струга и 50.980 за Општина Струга.
Преглед на населението: На пописот од 2021 година биле евидентирани 15.009 жители во градот и 50.980 во општината; 35.971 живееле надвор од градската населба.

Географија

Струга лежи на местото каде што водата од Охридското Езеро истекува во Црн Дрим. Реката минува низ центарот под неколку мостови, давајќи му на градот две крајбрежја: отворениот езерски брег и потесните, брзи речни кејови. Јабланица се издига западно од рамнината, додека нискиот предел на исток ја поврзува Струга со Охрид и со остатокот од заштитениот езерски слив.

Климата на градот е ублажена од езерото, а плажите, појасите со трска и долгиот кеј го поддржуваат туризмот и рекреацијата. Но Струга е и трговски центар на пространа, повеќејазична општина со крајбрежни села, земјоделски области и планински населби. Црн Дрим на крај тече на север кон Дебар и Албанија, па водата што ја напушта Струга го поврзува градот со предели далеку надвор од Охридскиот слив.

Историја

Археолошките сведоштва околу северниот брег на Охридското Езеро вклучуваат праисториски наколни живеалишта и локалитети од хеленистичкиот, римскиот и раносредновековниот период. Развојот на Струга отсекогаш бил врзан за риболовот, езерскиот истек и крајбрежните патишта. Под османлиска власт растела како пазарен град со занаети и трговија што им служеле и на езерските заедници и на дримскиот пат.

XIX век ѝ ги дал на Струга двете највлијателни културни личности, браќата Димитар и Константин Миладинов. Нивното собирање и објавување јужнословенски народни песни станало пресвртница на регионалната културна преродба. Градот подоцна ги поминал истите промени на границите, војни и југословенска модернизација што го преобразиле целиот езерски регион, но помалиот размер ја зачувал силната врска меѓу центарот, реката и брегот.

Во 1961 година локално поетско читање прераснало во Струшките вечери на поезијата. Денес фестивалот носи поети од целиот свет на читања крај Дрим, а неговиот „Златен венец“ им е доделен на многу големи светски автори. Настанот не го создал книжевниот идентитет на Струга; тој му дал современа глобална форма на постарото локално поврзување со јазикот, песната и браќата Миладиновци.

Целосниот историски текст

Струга е древно населено подрачје со археолошки траги што досегаат до неолитот. Наодите околу северниот брег на Охридското Езеро покажуваат дека праисториските заедници ги користеле езерските ресурси, а во поширокиот слив се откриени докази за наколни населби. Точната дата од 3000 година пр. н. е. во наследениот текст и поистоветувањето на определена рибарска населба кај истекот на Црн Дрим треба да се сметаат за постаро толкување, а не за неспорен заклучок.

Античките писатели и подоцнежните истражувања го поврзуваат Охридскиот слив со народи меѓу кои Бригите, Енхелејците и Дасаретите, иако нивниот точен редослед и местоположбата на населбата наречена Енхалон остануваат предмет на расправа. Јагулата станала силен симбол на Струга бидејќи европските јагули го напуштаат езерскиот систем и мигрираат кон Саргаското Море во северниот Атлантик. Старото тврдење дека Филип II го освоил Енхалон во 334 година пр. н. е. е хронолошки невозможно — Филип починал во 336 година пр. н. е. — а нема цврст доказ дека настанот се случил како што е напишан. Регионот подоцна станал дел од Римската Држава, а блиската Виа Игнација го поврзувала Јадранот со Солун и источниот Медитеран.

Христијанството се ширело низ Охридскиот Регион во доцната антика, а околу Струга, вклучително и во Октиси, се откриени остатоци од ранохристијански базилики. Локалното црковно предание го поврзува свети Еразмо Антиохиски со раната мисионерска дејност во охридскиот крај, но биографските подробности не можат независно да се потврдат. Претворањето древни свети простори во цркви се случувало низ доцноримскиот свет, но без археолошки доказ не треба да се припишува на секој струшки локалитет.

Името Струга се појавува во средновековни пишани извори. Документите ги бележат и вредните риболовни права кај езерскиот истек и нивната поврзаност со манастири, додека локалните преданија ги врзуваат Климент Охридски и цар Самуил со цркви и учителска дејност во крајот. Тврдењата дека Самуил наредил изградба на сто мостови преку Црн Дрим, понекогаш припишани на Ана Комнина, немаат сигурна потврда во нејзиниот текст и најдобро е да се претстават како легенда. Несомнено е дека риболовот, речните премини и црковните имоти биле средишни за средновековна Струга.

До VI и VII век регионот ги поминал политичките и демографските промени што го зафатиле византискиот Балкан, вклучително и словенското населување. Јазичарите предложиле неколку потекла за името Струга: зборови поврзани со стрижење или протерување овци низ тесен премин и поими што означуваат речен ракав или тек. Ниту едно објаснување не е општоприфатено, па различните можности припаѓаат на историјата на името, а не на едно докажано потекло.

Патеписците од османлиското време ја опишувале Струга како караванска станица, пазар и рибарски центар. Патник по име Бернар во 1591 година пишувал за караван-сараи, а извештајот на Евлија Челеби од XVII век опишува куќи, анови, дуќани и голем повремен панаѓур. Неговите впечатливи бројки — меѓу нив и толпи до 50.000 луѓе — се патеписно сведоштво и не можат да се читаат како современ попис. Преданијата поврзуваат мост и крајречна резиденција и со локалниот првенец Емин-ага. Топонимот Панаѓуриште го чува споменот на панаѓурскиот простор.

Струга била прикажана на картата „Европска Турција“ на Џон Бју од 1783 година. Локална хроника што му се припишува на Никола Поп Стефанов бележи принудна работа на крајречната резиденција на Џеладин-бег во 1808 година. Градбата, запаметена како сарај поставен во или крај Црн Дрим, го привлекувала вниманието на подоцнежните патеписци, иако описите на нејзиниот точен облик се разликуваат. Овие сведоштва ја покажуваат реката не само како економски ресурс туку и како сцена на која османлискиот град ја прикажувал власта.

Браќата Димитар и Константин Миладинов, родени во Струга, станале водечки учители, фолклористи и културни дејци на XIX век. Нивната збирка била објавена во Загреб во 1861 година под историскиот наслов „Български народни песни“; таа содржи материјал главно собран во Македонија и има важно, понекогаш национално оспорувано место во македонската и бугарската културна историја. Двајцата браќа починале во османлиски затвор во Истанбул во 1862 година. Стружани подоцна учествувале во Илинденското востание и антифашистичкото партизанско движење. Владо Малески, исто така роден тука, го напишал текстот на македонската химна; тврдењата дека таа првпат била испеана во Струга се дел од градската споменичка традиција.

По Втората светска војна Струга се проширила со нови улици, домови, трговија, туризам и културни установи, задржувајќи ги реката и езерскиот брег како главни јавни простори. Струшките вечери на поезијата започнале во 1961 година и се развиле во голем меѓународен фестивал посветен на книжевното наследство на градот. Современа Струга е и повеќејазичен општински центар чија економија и секојдневие го поврзуваат градскиот брег со десетици села низ езерската рамнина и околните планини.

Препознатлив по

Истекувањето на Црн Дрим од Охридското Езеро
Струшките вечери на поезијата и „Златниот венец“
Браќата Миладиновци
Езерските плажи и речните шеталишта
Повеќејазичниот културен живот во Охридскиот слив

Занимливости

Реката започнува во градот: Црн Дрим истекува од Охридското Езеро во Струга, минува низ центарот и продолжува на север низ општината пред да влезе во Албанија. Извор
Повеќето жители живеат надвор од централниот град: Во 2021 година Струга имала 15.009 жители, а општината 50.980. Преостанатите 35.971 жители живееле во другите 50 официјални населби. Извор
Дел од мешовито добро на УНЕСКО: Струга и нејзиниот крајбрежен културен предел се дел од Природното и културното наследство на Охридскиот Регион, едно од мешовитите добра на УНЕСКО признато и по природното и по културното значење. Извор
Поезијата израснала од локален собир: Струшките вечери на поезијата започнале во 1961 година; до 1966 настанот станал меѓународен културен фестивал и ја воспоставил наградата „Златен венец“. Извор
Роден град на браќата Миладиновци: Димитар и Константин Миладинов, важни личности на македонската културна историја од XIX век и собирачи на јужнословенски народни песни, се родени во Струга. Извор
Цркви во карпата кај Калишта: Калишкиот верски предел вклучува пештерски цркви вградени во варовникот над Охридското Езеро, меѓу кои светилиштата на Рождеството на Богородица и Свети Атанасиј. Извор
Природонаучен музеј роден од една збирка: Градскиот природонаучен музеј го следи своето потекло до 1928 година, кога лекарот и природонаучник Никола Незлобински отворил збирка од примероци што ги собрал во регионот. Извор

Познати личности

Димитар Миладинов: Учител, културен деец и собирач на народни песни, кој со братот Константин работел на значајната збирка објавена како „Български народни песни“. Извор
Константин Миладинов: Поет и фолклорист чија песна „Т’га за југ“ има трајно место во македонската книжевност. Извор
Ристо Крле: Драмски писател и важен придонесувач кон македонската драма на XX век, особено познат по „Парите се отепувачка“. Извор
Владо Малески: Писател, дипломат и јавен деец, автор на текстот на државната химна на Северна Македонија. Извор
Вангел Коџоман: Сликар и просветен работник чии дела ги бележат македонските предели, градови и секојдневие. Извор
Арсениј Јовков: Новинар, поет, фотограф и ран македонски филмски документарист поврзан со илинденската споменичка традиција. Извор
Јован Стрезовски: Писател и поет чии романи, раскази и дела за помлади читатели се дел од современата македонска книжевност. Извор
Никола Незлобински: Лекар и природонаучник кој собрал регионални зоолошки примероци и го основал природонаучниот музеј во Струга. Извор

Села

Безово: Мала рурална населба во внатрешноста на Општина Струга, кон Караорман. Извор
Биџево: Земјоделско село на Струшкото Поле, близу градот и аеродромскиот коридор. Извор
Богојци: Потпланинско село во северното заднинско подрачје на општината. Извор
Бороец: Ридско село на јабланичката страна на Општина Струга. Извор
Брчево: Потпланинска населба над западниот дел на Струшкото Поле. Извор
Буринец: Мало планинско село во оддалечената северна внатрешност на општината. Извор
Делогожди: Големо село и локално услужно средиште северно од Струга. Извор
Добовјани: Рамничарско село во земјоделскиот коридор на Црн Дрим. Извор
Долна Белица: Пониската од двете населби Белица на јабланичката страна на општината. Извор
Долно Татеши: Пониската населба од парот Татеши во северна Општина Струга. Извор
Драслајца: Село близу Струга во северната рамнина, поврзано со манастирот „Св. Недела“. Извор
Дренок: Оддалечено ридско село близу северната планинска граница на општината. Извор
Џепин: Мала рурална населба северно од коридорот на Црн Дрим. Извор
Франгово: Село во западниот крајбрежен коридор на Охридското Езеро, непосредно југозападно од Струга. Извор
Глобочица: Официјална населба во областа на акумулацијата, без евидентирано постојано население на пописот од 2021 година. Извор
Горна Белица: Високо јабланичко село познато по традиционалната планинска архитектура и сезонските сточарски врски. Извор
Горно Татеши: Повисоката населба од парот Татеши во северните потпланински предели. Извор
Јабланица: Мало село што го дели името со планинскиот венец долж западната страна на општината. Извор
Калишта: Крајбрежно село јужно од Струга, познато по Калишкиот манастир и неговите пештерски цркви. Извор
Корошишта: Големо земјоделско село северно од Струга, тесно поврзано со соседното Делогожди. Извор
Лабуништа: Едно од најголемите села во општината и услужно средиште во подножјето на Јабланица. Извор
Лакаица: Официјална рурална населба без евидентирано постојано население на пописот од 2021 година. Извор
Ливада: Земјоделско село на плодното Струшко Поле. Извор
Локов: Официјална планинска населба без евидентирано постојано население на пописот од 2021 година. Извор
Ложани: Рамничарско село близу Црн Дрим, северно од Струга. Извор
Луково: Село во долината на Црн Дрим во северниот дел на општината. Извор
Мали Влај: Мало село на западниот брег меѓу Охридското Езеро и Јабланица, близу албанската граница. Извор
Мислешево: Големо приградско село непосредно северно од Струга. Извор
Мислодежда: Ридска рурална населба во северна Општина Струга. Извор
Модрич: Село во северниот дримски и планински коридор на општината. Извор
Мороишта: Големо село непосредно северно од Струга, поврзано со манастирот „Св. Спас“. Извор
Нерези: Село во горната долина на Црн Дрим, различно од Горно Нерези во Скопско. Извор
Ново Село: Земјоделска населба во северните низини на општината. Извор
Октиси: Големо село во подножјето на Јабланица, познато по остатоците од ранохристијанска базилика и манастирот „Св. Никола“. Извор
Пискупштина: Мала планинска населба во северниот дел на Општина Струга. Извор
Подгорци: Големо потпланинско село под Јабланица и родно место на писателот Јован Стрезовски. Извор
Поум: Ридско село на западната страна на општината. Извор
Присовјани: Мала рурална населба во внатрешноста кон Караорман. Извор
Радолишта: Големо село на рамнината западно од Струга. Извор
Радожда: Рибарско и туристичко село на Охридското Езеро близу албанската граница, познато по пештерска црква и манастирот „Св. Недела“. Извор
’Ржаново: Официјална рурална населба без евидентирано постојано население на пописот од 2021 година. Извор
Селци: Планинско село во северниот дел на општината и родно место на новинарот и филмски автор Арсениј Јовков. Извор
Шум: Село западно од Струга, близу изворите и падините на Јабланица. Извор
Ташмаруништа: Село во долината на Црн Дрим во северна Општина Струга. Извор
Тоска: Официјална рурална населба без евидентирано постојано население на пописот од 2021 година. Извор
Велешта: Една од најголемите населби во Општина Струга и важно трговско и услужно средиште на западната рамнина. Извор
Вишни: Планинско село на Јабланица поврзано со историски манастир „Св. Никола“ и предел со пештерски цркви. Извор
Враништа: Големо село на Црн Дрим непосредно северно од Струга. Извор
Заграчани: Приградско село непосредно западно од Струга. Извор
Збажди: Мала ридска населба во северната внатрешност на општината. Извор

Манастири во близина

Манастир „Пресвета Богородица“: Манастирски комплекс крај Охридското Езеро со главна црква и историски пештерски светилишта во карпата над брегот. Извор
Манастир „Св. Петар“: Мало монашко место во поширокиот калишки верски предел, наведено во општинската галерија на цркви и манастири. Извор
Манастир „Св. Недела“: Православен манастир поврзан со крајезерското село Радожда. Извор
Манастир „Св. Петка“: Манастирско верско место наведено меѓу градските културни добра на општинскиот портал. Извор
Манастир „Св. Димитрија“: Православно манастирско место во Струга, вклучено во општинската галерија на наследството. Извор
Манастир „Св. Никола“: Манастир во градското подрачје, наведен меѓу православните верски места на Струга. Извор
Манастир „Св. Никола“: Селски манастир во подножјето на Јабланица, одделен од остатоците на ранохристијанската базилика во Октиси. Извор
Манастир „Св. Недела“: Рурален манастир поврзан со Драслајца во северниот дел на Струшкото Поле. Извор
Манастир „Св. Никола“: Манастир кај планинско село во јабланичкиот предел над Охридското Езеро. Извор
Манастир „Св. Спас“: Православен манастир што му служи на големото село непосредно северно од Струга. Извор