Град во Македонија

Свети Николе · Sveti Nikole

Свети Николе лежи близу средиштето на Овче Поле, отворена и сончева котлина што Азмак ја одводнува кон Брегалница. Ниските брановидни ридови, широките полиња и постојаните ветрови му даваат на градот предел мошне различен од планинските населби во Македонија; житото, овчарството и другите земјоделски дејности одамна го обликуваат неговиот стопански живот.

Археолошките траги покажуваат дека котлината била населена долго пред да се појави современиот град. Општинската историја го поврзува растот на Свети Николе со преместувањето на населбата од помочурливо земјиште, со црквата посветена на Свети Никола и со пазарната улога што се развила меѓу околните села.

Пописот од 2021 година забележал 11.728 жители во градот и 15.320 во општината. Локалниот музеј, со археолошка, етнолошка, историска и лапидарна збирка, помага долгата приказна да стане видлива, додека фолклорниот фестивал „Тодорица“ и селските слави ја чуваат културата на плоштадот, а не само зад музејско стакло.

Општината ја дополнуваат триесет и две села. Горобинци, Ерџелија, Амзабегово и Мустафино остануваат позначајни рурални заедници, додека многу помали населби во 2021 година имале само неколку жители или воопшто немале постојано население. Тој контраст го прави Свети Николе и секојдневно услужно средиште на Овче Поле и чувар на селски предел што брзо се менува.

Накратко

Општина: Општина Свети Николе
Население во градот: 11.728
Население во општината: 15.320
Население надвор од градот: 3.592
Година на попис: 2021
Површина на општината: 480 км²
Надморска височина: 270 м
Висински распон на главното поле: 250 · 320 м
Поштенски број: 2220
Клима: Континентална котлинска клима со медитеранско влијание, топли и суви лета и свежи зими
Спортски клубови: ФК Овче Поле
Култура: „Тодорица“ е најпознатиот меѓународен фолклорен собир во општината. · Народниот музеј во Свети Николе ги толкува археологијата, етнологијата и локалната историја. · Житото, сточарството и селските традиции на Овче Поле остануваат во средиштето на локалниот идентитет.
Преглед на населението: На пописот од 2021 година во градот живееле 11.728 жители, а во целата општина 15.320; 3.592 жители живееле надвор од градската населба.
Приближно патно растојание од Скопје: 76 км

Географија

Свети Николе е главниот град на Овче Поле, широка и брановидна котлина источно од Скопје и северно од Штип. Лежи на Светиниколска Река, наречена и Азмак, притока во сливот на Брегалница. Иако името Овче Поле упатува на непрекината рамнина, општината се протега од ниско земјоделско земјиште на околу 250—320 метри до сртови повисоки од 700 метри.

Котлината е изложена и на континентални и на изменети медитерански влијанија, со суви лета, студени зимски периоди и постојани ветрови. Житата, фуражните култури, лозјата, сончогледот и сточарството долго ги издржуваат локалните села; овчарството е вградено и во самото име на крајот и во прехранбените традиции. Отворениот терен денес привлекува и проекти за обновлива енергија, а патните врски кон Штип, Велес, Куманово и Скопје ја зајакнуваат улогата на градот како услужно средиште на рамнината.

Историја

Археологијата во Свети Николе и околината допира до неолитот и антиката. Општинските историски истражувања една рана населба ја поврзуваат со името Пробатон, збор што се однесува на овци, додека средновековните извори го користат Овче Поле и за областа и за утврдена населба. Се претпоставува дека мочурливите услови го поттикнале преместувањето на населеното средиште кон поцврсто земјиште крај денешната река.

Црква посветена на Свети Никола била изградена во 1292 година, а името на светецот постепено станало име на населбата. Османлиските записи чуваат облици како Исви Никола, додека патописците го користеле и името Килисали, во значење место покрај црква. Градот му служел на селскиот предел, а не на голем урбан пазар; дури во XIX век, откако добил редовен пазарен ден, појасно се развил во мало гратче.

Управата, училиштата, прехранбената индустрија и другите локални дејности во XX век го прошириле Свети Николе, но Овче Поле останало неговата основна рамка. Современиот град најдобро се разбира како граѓанско средиште на рамнината: место каде што се среќаваат руралната трговија, превозот, сезонските фестивали и јавните услуги.

Целосниот историски текст

Народното предание вели дека Свети Николе го добило името по црква посветена на Свети Никола, изградена од кралот Милутин во 1313 година. Овој датум се разликува од 1292 година, наведена во современиот историски профил на општината, па треба да се претстави како дел од наследеното предание, а не како неспорна хронологија.

Светиниколскиот крај е богат со докази за човечка дејност, кои сведочат за културни слоеви наталожувани низ долг историски период. Особено значаен е археолошкиот локалитет Барутница кај селото Амзабегово.

Во денес речиси раселеното село Буриловци се наоѓа малата средновековна еднокорабна црква „Св. Никола“. Таа е особено вредна по фрескоживописот, чија убавина го покажува мајсторството на нејзиниот непознат автор.

Препознатлив по

Земјоделската рамнина Овче Поле
Овчарството и традициите поврзани со млечните производи и јагнешкото месо
Постојаните ветрови и отворениот степски предел
Црковните и празничните традиции поврзани со Свети Никола
Средишната пазарна и услужна улога за околните села

Занимливости

Во срцето на Овче Поле: Општината го зафаќа широкиот басен на Овче Поле, каде што Азмак ја поврзува рамнината со речниот систем на Брегалница. Извор
Низок и отворен предел: Најголемиот дел од населеното и обработливо земјиште лежи на околу 250—320 метри надморска височина, изложено и на континентално време и на потопли влијанија од југ. Извор
Градот се оддалечил од помочурливото земјиште: Општинската историја опишува постара населба и подоцнежно преместување кон денешната местоположба, каде што црквата „Св. Никола“ помогнала градот да го добие своето име. Извор
Музејска збирка во четири целини: Народниот музеј во Свети Николе прикажува археолошки, етнолошки и историски материјал, заедно со отворен лапидариум од обработен камен. Извор
„Тодорица“ го носи фолклорот во градот: Меѓународниот фестивал „Тодорица“ собира фолклорни ансамбли околу традиционален пролетен календарски датум и стана препознатлив општински културен настан. Извор
Ѓуриште ги спојува наследството и современата уметност: Манастирскиот предел кај Ѓуриште е поврзан и со ликовна колонија, спојувајќи го верското собирно место со современата културна дејност. Извор
Забележително намалување на населението: Пописното население на градот се намалило од 13.746 жители во 2002 на 11.728 во 2021 година, кога општината имала 15.320 жители. Извор
Неколку села денес немаат постојано население: На пописот од 2021 година во повеќе важечки населби во општината не бил евидентиран ниту еден жител, што ја покажува длабочината на селското иселување низ Овче Поле. Извор

Познати личности

Кирил Лазаров: Рекордер на позицијата десен бек во ракометот, а подоцна и селектор, нашироко сметан за еден од најуспешните спортисти во земјата. Извор
Филип Лазаров: Поранешен ракометен репрезентативец, чија клупска кариера опфаќа екипи во Северна Македонија и во странство. Извор
Лазар Колишевски: Влијателен повоен југословенски македонски политичар, чија долга јавна кариера е дел од политичката историја на XX век. Извор
Роберт Петров: Поранешен македонски репрезентативен одбранбен фудбалер со клупска кариера во Бугарија, Кипар и други земји. Извор
Андреја Ефремов: Голман кој настапувал во домашната лига и ја претставувал Северна Македонија на репрезентативно ниво. Извор
Гордан Здравков: Поранешен професионален фудбалер и тренер со домашно и меѓународно искуство. Извор
Мирсад Јонуз: Поранешен голман и фудбалски тренер кој ја водел репрезентацијата на Северна Македонија. Извор
Лена Ѓуриќ: Ликовна уметница чии изложби ги истражуваат формата, бојата и современото лично искуство. Извор

Села

Алакинци: Населба во Овче Поле со 3 жители евидентирани на пописот од 2021 година. Извор
Амзабегово: Поголема рурална населба со 428 жители евидентирани во 2021 година. Извор
Арбасанци: Важечка општинска населба без евидентирано постојано население на пописот од 2021 година. Извор
Богословец: Мала овчеполска населба со 1 жител евидентиран во 2021 година. Извор
Буриловци: Мала општинска населба со 1 жител евидентиран во 2021 година. Извор
Делисинци: Мала рурална населба со 2 жители евидентирани во 2021 година. Извор
Долно Црнилиште: Овчеполско село со 61 жител евидентиран во 2021 година. Извор
Долно Ѓуѓанци: Рурална населба со 88 жители евидентирани во 2021 година. Извор
Горно Црнилиште: Едно од поголемите села во општината, со 373 жители евидентирани во 2021 година. Извор
Горно Ѓуѓанци: Мала рурална населба со 3 жители евидентирани во 2021 година. Извор
Горобинци: Големо село во општината, со 602 жители евидентирани во 2021 година. Извор
Ерџелија: Најголемото село во општината според пописот од 2021 година, со 852 жители. Извор
Кадрифаково: Овчеполско село со 150 жители евидентирани во 2021 година. Извор
Кнежје: Рурална населба со 57 жители евидентирани во 2021 година. Извор
Крушица: Мало село со 5 жители евидентирани во 2021 година. Извор
Макреш: Важечка општинска населба без евидентирано постојано население на пописот од 2021 година. Извор
Малино: Мало село со 20 жители евидентирани во 2021 година. Извор
Мечкуевци: Важечка општинска населба без евидентирано постојано население на пописот од 2021 година. Извор
Мездра: Важечка општинска населба без евидентирано постојано население на пописот од 2021 година. Извор
Мустафино: Поголемо овчеполско село со 400 жители евидентирани во 2021 година. Извор
Немањици: Село со 75 жители евидентирани во 2021 година и обновено манастирско место посветено на Свети Илија. Извор
Орел: Мала рурална населба со 9 жители евидентирани во 2021 година. Извор
Патетино: Важечка општинска населба без евидентирано постојано население на пописот од 2021 година. Извор
Павлешенци: Мало село со 26 жители евидентирани во 2021 година. Извор
Пеширово: Земјоделско село со 256 жители евидентирани во 2021 година. Извор
Преод: Мала рурална населба со 25 жители евидентирани во 2021 година. Извор
Ранченци: Мала рурална населба со 25 жители евидентирани во 2021 година. Извор
Сопот: Овчеполско село со 58 жители евидентирани во 2021 година. Извор
Стањевци: Село со 47 жители евидентирани во 2021 година. Извор
Стануловци: Важечка општинска населба без евидентирано постојано население на пописот од 2021 година. Извор
Строиманци: Мала општинска населба со 1 жител евидентиран во 2021 година. Извор
Трстеник: Мала рурална населба со 24 жители евидентирани во 2021 година. Извор

Манастири во близина

Манастир „Пресвета Богородица“ во Ѓуриште: Манастирски и поклонички предел чија црква била обновена во почетокот на XX век; на местото се одржуваат и културни собири и ликовна колонија. Извор
Манастир „Св. Пророк Илија“: Обновен манастирски комплекс основан на местото на постара црква „Св. Илија“, при што темелите на современиот комплекс биле свечено благословени од епархијата и општината. Извор

Во оваа збирка се зачувани 0 стари и 5 современи градски фотографии.