Град во Македонија

Виница · Vinica

Виница лежи во источниот дел на Кочанско-Виничката Котлина, под Плачковица, каде што Градечка и Виничка Река се спуштаат кон Брегалница. Обработливото земјиште се простира низ понискиот предел на околу 390 до 450 метри надморска височина, а општината се издига преку ридските села и шумите до планински терен повисок од 1.700 метри.

Највпечатливиот историски белег на градот потекнува од Виничко Кале. Археолошките истражувања открија доцноантичка утврдена населба и исклучителна група калапени теракотни релјефни икони, кои денес се толкуваат и изложуваат во градскиот музеј. Нивните претстави и натписи ја прават Виница многу повеќе од регионален услужен центар: тие ги поврзуваат современите улици со ранохристијански уметнички свет со ретко материјално богатство.

Во Виница во 2021 година живееле 8.584 жители, а во општината 14.475. Земјоделството, текстилната дејност, училиштата и малите претпријатија го одржуваат секојдневниот живот, додека македонските, ромските, турските и влашките семејни истории се дел од локалната приказна. Карикатурата, фолклорот, фудбалот и празничните чествувања му даваат препознатлив карактер на градскиот календар.

Општината ја дополнуваат шеснаесет села. Градец, Истибања, Блатец и Јакимово се најголеми; Истибања се издвојува и со геотермалната вода и познатата фолклорна манифестација, додека помалите населби се протегаат по падините и долините околу Плачковица и Голак. Виница најдобро се разбира како средиште на целата оваа рурална мрежа, а не само како изграденото градско јадро.

Накратко

Општина: Општина Виница
Население во градот: 8.584
Население во општината: 14.475
Население надвор од градот: 5.891
Година на попис: 2021
Површина на општината: 433 км²
Надморска височина: 400 м
Висински распон на низината: 390 · 450 м
Висински распон на општината: 360 · 1.754 м
Поштенски број: 2310
Клима: Умерено-континентална клима на источна котлина
Просечна годишна температура: 13 °C
Просечни годишни врнежи: 530 мм
Спортски клубови: ФК Слога 1934 · РК Торо Спорт · Пинг-понгарски клуб Винспин
Култура: Виничките теракотни икони се најпрепознатливото археолошко и уметничко наследство на општината. · „Ин Виница Веритас“ внесува меѓународна карикатура и сатирична уметност во културниот календар на градот. · „Истибањско здравоживо“ ги спојува фолклорните настапи, селската средба и обредот покрај реката.
Преглед на населението: Според пописот од 2021 година, градот имал 8.584, а општината 14.475 жители; 5.891 лице живеело надвор од градската населба.
Приближно патно растојание од Скопје: 129 км

Географија

Виница се наоѓа на источната страна на Кочанско-Виничката Котлина, меѓу сливот на Брегалница и пониските падини што се издигаат кон Плачковица и Осоговските Планини. Од градот се гледа кон запад, преку земјоделскиот предел кон Кочани, а регионални патишта го поврзуваат на исток со Делчево и Берово. На нискиот рид веднаш над населбата се наоѓа Виничко Кале.

Котлинската клима овозможува одгледување жита, винова лоза, овошје и зеленчук, а оризот е особено застапен во пошироките низини покрај Брегалница. Шумите и пасиштата започнуваат близу до градот со издигањето на теренот. Минералните и термалните извори се уште една одлика на геологијата на општината. Така, Виница лежи во мал, но плоден преоден појас меѓу наводнуваното котлинско земјоделство и шумовитиот планински предел на исток.

Историја

Археолошките сведоштва во Виничко започнуваат во праисторијата и продолжуваат низ римското и доцноантичкото време. Клучен локалитет е Виничко Кале. Таму се откриени утврдувања, градби и извонредна група калапени теракотни релјефни плочи, претежно датирани во V и VI век. Нивните христијански претстави и латински натписи ги поврзуваат локалните работилници со религиозниот и визуелниот свет на доцноримскиот Балкан.

Животот во областа продолжил и во средновековниот и османлискиот период, иако средиштето и обемот на населувањето се менувале со текот на времето. Современото име често се поврзува со виното и лозјата — толкување поткрепено од земјоделската традиција на крајот — но потеклото на топонимите ретко може да се сведе на едно народно објаснување. Виница останала мало пазарно гратче што ги опслужувало селата на источниот крај на котлината.

Патиштата, училиштата, станбената изградба и лесната индустрија во XX век го прошириле градот. По откривањето на теракотните икони во 1977 година, археологијата ѝ дала на Виница културно значење многу поголемо од нејзината големина. Денес локалниот музеј и тврдината ги претставуваат предметите во нивниот контекст, додека земјоделството и регионалните услуги и понатаму го обликуваат животот под ридот.

Целосниот историски текст

Антиката во Виница

Достапните сведоштва укажуваат дека населениот живот во Виничко постоел најдоцна во железното време, од VIII до VI век пр. н. е. Пошироката област ја населувале пајонски заедници; постарите текстови понекогаш неточно ги претставувале Пајонците едноставно како илирско племе, додека нивниот идентитет и јазик и натаму се предмет на научна расправа.

Класичната антика и римската власт

Развојот на трговијата кон крајот на VI и почетокот на V век пр. н. е. го поттикнал стопанскиот подем на пајонските заедници. Нивната политичка самостојност подоцна ослабнала: Филип II ја ставил Пајонија под македонска превласт во IV век пр. н. е., што во овој контекст традиционално се датира во 358 година пр. н. е. По римското освојување на Македонија во 168 година пр. н. е., областа била вклучена во римскиот провинциски систем; 146 година пр. н. е. вообичаено се поврзува со формалното основање на римската провинција Македонија.

Археологијата укажува дека на современиот град му претходела доцноримска и рановизантиска населба. Плодната котлина овозможувала одгледување жита и винова лоза. Според едно популарно толкување, името Виница потекнува од производството на вино, а локалниот предел несомнено има долга лозарска традиција, но точната етимологија не може да се утврди само врз основа на таа поврзаност.

Препознатлив по

Ранохристијанските теракотни икони
Археолошката тврдина Виничко Кале
Лозјата, овоштарниците и земјоделството во долината на Брегалница
Минералните и термалните извори
Врската меѓу Кочанската Котлина и источните планински предели

Занимливости

Единствена група теракотни икони: Ископувањата на Виничко Кале открија околу шеесет цели калапени релјефни икони и стотици фрагменти, главно датирани од крајот на IV до VII век. Извор
Музеј создаден околу откритието: Музејот „Теракота“ бил отворен во 2006 година и ги изложува иконите заедно со повеќе од 300 археолошки и историски предмети од регионот. Извор
Тука се среќаваат котлината, реките и планините: Општината го зафаќа југоисточниот дел на Кочанско-Виничката Котлина меѓу Плачковица, Голак и Обозна, а низ неа течат притоки што се слеваат во Брегалница. Извор
Истибања има геотермална вода: Геотермалните ресурси околу Истибања се препознаени како едно од значајните природни богатства на општината и можност за нејзиниот иден туристички развој. Извор
Карикатурата ги преминува границите во Виница: Меѓународниот фестивал и конкурс „Ин Виница Веритас“ носи хумор, сатира и карикатури од автори од Северна Македонија и од странство. Извор
Селски фестивал влегува во Брегалница: „Истибањско здравоживо“ обединува фолклорно дефиле и настапи со пуштање цветни венци во реката Брегалница. Извор
Стари галерии за злато се зачувани кај Пекљани: Рударските галерии откриени во 1977 година на локалитетот Рашка кај Пекљани во општинската стратегија за туризам се толкуваат како сведоштво за историско ископување злато. Извор
Градот изгубил повеќе од две илјади жители: Пописното население на Виница се намалило од 10.863 жители во 2002 на 8.584 во 2021 година, додека општината во 2021 година имала 14.475 жители. Извор

Познати личности

Влатко Гошев: Поранешен професионален голман кој настапувал и за репрезентацијата на Северна Македонија. Извор
Златко Гоцевски: Професионален кошаркар чија кариера опфаќа клубови во Северна Македонија и во странство. Извор
Иван Митров: Професионален фудбалер кој играл во домашната лига и за клубови надвор од земјата. Извор
Адријана Поп Арсова Рашиќ: Тркачка на долги патеки и национална рекордерка, која ја претставувала Северна Македонија на големи меѓународни натпревари. Извор
Кирил Михајловски: Партизански командант и подоцнежен воен офицер, чија кариера е дел од сложената политичка и воена историја на Југославија во XX век. Извор
Мирко Пецов: Јавен функционер кој бил пратеник во Собранието на Република Македонија. Извор
Галаба Паликрушева: Историчарка и етнолог чија научна работа ги истражува општествената организација, обичајното право и културниот живот во Македонија. Извор

Села

Блатец: Големо село во подножјето на Плачковица, со 896 жители во 2021 година и обновено манастирско собиралиште. Извор
Црн Камен: Мала рурална населба со 58 жители во 2021 година. Извор
Драгобраште: Село со 265 жители во 2021 година. Извор
Градец: Најголемото село во општината според пописот од 2021 година, со 1.013 жители. Извор
Грљани: Рурална населба со 114 жители во 2021 година. Извор
Истибања: Поголемо село со 897 жители во 2021 година, познато по геотермалната вода и фолклорниот фестивал. Извор
Јакимово: Големо село во близина на Виница, со 827 жители во 2021 година. Извор
Калиманци: Рурална населба со 96 жители во 2021 година. Извор
Крушево: Мало село со 53 жители во 2021 година. Извор
Лаки: Село со 162 жители во 2021 година. Извор
Лески: Поголема рурална населба со 439 жители во 2021 година. Извор
Липец: Село со 202 жители во 2021 година. Извор
Пекљани: Село со 302 жители во 2021 година, близу документирани стари рударски галерии. Извор
Трсино: Поголема рурална населба со 444 жители во 2021 година. Извор
Трстија: Денешна општинска населба со 65 жители според пописот од 2021 година. Извор
Виничка Кршла: Мала рурална населба со 58 жители во 2021 година. Извор

Манастири во близина

Манастирска црква „Вознесение Христово — Свети Спас“: Мала црква изградена во 1948 година врз остатоците од постара базилика и обновена во 1996 година; околниот простор служи за верски собири. Извор
Историски манастирски локалитет „Свети Крст“: Разурнат или археолошки манастирски локалитет, документиран под местото Свети Спас; треба да се претставува како историски остатоци, а не како активен манастир. Извор
Историски манастирски локалитет „Свети Пантелејмон“: Документиран стар манастирски локалитет во пределот на Голак, чиј сегашен активен статус не е утврден. Извор
Историски манастирски локалитет Манастирец: Евидентиран историски манастирски локалитет, зачуван главно како археолошки или урнатински остатоци. Извор
Манастир „Рождество на Пресвета Богородица“: Современ манастирски комплекс граден во текот на повеќе децении и свечено осветен во 2023 година за време на голема средба на селаните и иселениците. Извор

Во оваа збирка се зачувани 2 стари и 30 современи градски фотографии.